Xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số

Đối mặt với rủi ro xâm phạm trong không gian số vô hình

Cuộc cách mạng chuyển đổi số đang thay đổi toàn diện phương thức giao dịch, biến dữ liệu, tài sản trí tuệ và hàng hóa số thành những nguồn tài nguyên quý giá nhất. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội lan tỏa rộng rãi là những rủi ro pháp lý phức tạp và khó lường. Đặc tính vô hình, khả năng sao chép nhanh chóng và chia sẻ không biên giới của nội dung số đã khiến các hành vi xâm phạm trở nên tinh vi hơn bao giờ hết.

Theo thống kê từ các chuyên gia sở hữu trí tuệ, hiện nay có tới khoảng 60% số đơn yêu cầu xử lý vi phạm tại Việt Nam liên quan đến thương mại điện tử, tập trung vào các hành vi như hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu và bản quyền nội dung quảng cáo trên các nền tảng trực tuyến.

Ông Nguyễn Dũng Tiến, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Sở hữu trí tuệ VCCI (VCCI-IP), cảnh báo sự dịch chuyển của các hành vi vi phạm sang môi trường trực tuyến là một xu hướng rõ rệt và khó kiểm soát. Khi doanh nghiệp đưa sản phẩm lên không gian mạng mà chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ từ sớm, rủi ro bị đánh cắp ý tưởng hoặc mã hóa thông tin là rất lớn.

Việc quản trị rủi ro pháp lý lúc này không nên chỉ dừng lại ở phản ứng thụ động khi sự cố đã xảy ra. Thay vào đó, doanh nghiệp cần coi đây là một quá trình chủ động thiết kế và kiểm soát ngay từ khi khởi xướng giao dịch. Việc chậm trễ trong nhận diện tài sản trí tuệ sẽ tạo ra những lỗ hổng chết người, cho phép đối thủ hoặc các chủ thể bất chính khai thác thành quả sáng tạo của chính doanh nghiệp.

Xây dựng hệ sinh thái phòng ngừa

Trước bối cảnh môi trường kinh doanh khó đoán định, năng lực phản ứng của doanh nghiệp phải tương thích với tốc độ của trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, chi phí để giải quyết một vụ tranh chấp phát sinh luôn lớn hơn gấp nhiều lần so với chi phí đầu tư phòng ngừa từ sớm.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI Miền Trung - Tây Nguyên, khuyến nghị bên cạnh kế hoạch doanh thu hàng năm, các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần xây dựng một kịch bản song hành về quản trị rủi ro. Điều này bao gồm việc nâng cao nhận thức nội bộ, ứng dụng công nghệ bảo mật và chủ động sử dụng các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp để xác lập quyền ngay khi ý tưởng vừa hình thành.

Ở góc độ giải quyết xung đột, GS. TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), khẳng định cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài và hòa giải không còn là khâu cuối cùng bất đắc dĩ. Đây phải được xem là một công cụ quản trị mang tính dự liệu, giúp nâng cao tính ổn định và khả năng dự đoán cho môi trường kinh doanh.

Việc quản trị rủi ro pháp lý không thể thực hiện bởi một chủ thể đơn lẻ mà đòi hỏi sự tương tác trong một hệ sinh thái cộng sinh giữa doanh nghiệp, các hiệp hội, tổ chức đại diện và cơ quan quản lý nhà nước.

VCCI cùng các tổ chức liên quan đang đẩy mạnh các khóa đào tạo thực chiến, giúp doanh nghiệp trang bị kỹ năng quản trị tài sản trí tuệ như một phần không thể tách rời của hoạt động sản xuất kinh doanh.

Rõ ràng, việc chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ chính là xây dựng một "tấm khiên" vững chắc trong môi trường số đầy rẫy cạm bẫy. Khi doanh nghiệp làm chủ được quyền sở hữu và có kịch bản ứng phó nhanh nhạy với các biến động pháp lý, họ không chỉ tránh được những thiệt hại tài chính nặng nề mà còn tạo dựng được niềm tin bền vững với các đối tác trong các giao dịch xuyên biên giới.

Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, sự am hiểu và tôn trọng luật chơi về sở hữu trí tuệ sẽ là thước đo cho tầm vóc và khả năng hội nhập của doanh nghiệp trên trường quốc tế. Thể chế hóa các biện pháp bảo vệ tài sản vô hình chính là con đường ngắn nhất để doanh nghiệp Việt Nam tự tin vươn xa và bứt phá mạnh mẽ.