Vốn mạo hiểm cho khởi nghiệp: Khi cơ chế không còn là nút thắt

Khơi thông nguồn lực tài chính từ những nấc thang thể chế

Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt khi những nút thắt về pháp lý dần được tháo gỡ. Dù luôn nằm trong nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về thu hút đầu tư, nhưng từ lâu, các startup nội địa vẫn rơi vào tình cảnh đói vốn ở giai đoạn sơ khởi. Sự ra đời của Nghị định số 264/2025/NĐ-CP chính là lời giải giải cho bài toán này, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm ở cả cấp quốc gia và địa phương.

TS. Nguyễn Văn Trúc, Giám đốc Trung tâm Phát triển Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ, nhận định rằng cơ chế này không chỉ minh bạch hóa hoạt động đầu tư mà còn mở đường cho các viện nghiên cứu, trường đại học tham gia vào cuộc chơi thương mại hóa công nghệ, biến những ý tưởng trên trang giấy thành sản phẩm thực tế.

Điểm đột phá còn nằm ở sự kết hợp giữa nguồn lực công và tư. Việc Hà Nội tiên phong thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô 1.200 tỷ đồng là minh chứng cho sự quyết tâm của chính quyền trong việc dẫn dắt dòng vốn. TS. Đàm Quang Thắng, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo, phân tích rằng việc bổ sung nguồn lực nhà nước kết hợp với tư nhân sẽ giúp các quỹ có pháp nhân rõ ràng hơn, vận hành ổn định và nâng cao uy tín khi huy động vốn.

Những mô hình thành công như K Fund của Đại học Bách Khoa Hà Nội đã chứng minh một chân lý: khi được quản trị tốt bởi những người am hiểu hệ sinh thái, quỹ đầu tư không chỉ mang lại lợi ích tài chính mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy sự ra đời của các mạng lưới nhà đầu tư thiên thần khác, làm giàu thêm nguồn lực cho cộng đồng khởi nghiệp.

Tuy nhiên, sự cởi mở về thể chế mới chỉ là điều kiện cần. Bức tranh khởi nghiệp vẫn còn những mảng xám khi năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp chưa tương xứng với kỳ vọng của các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Dòng vốn mạo hiểm vốn dĩ rất nhạy cảm với rủi ro, và họ cần nhiều hơn là một ý tưởng hay; họ cần một bộ máy vận hành chuẩn mực và một tầm nhìn có khả năng vươn ra toàn cầu.

Bài toán chuẩn hóa và lời giải từ tư duy sẵn sàng cho nhà đầu tư

Dưới góc nhìn khắt khe của các nhà đầu tư quốc tế, rào cản lớn nhất không hẳn nằm ở công nghệ mà ở tính minh bạch của cấu trúc doanh nghiệp. Ông Davide Cali, Giám đốc Quỹ Đầu tư Crossfund, chỉ ra một thực trạng nhức nhối nhiều startup Việt có bảng cơ cấu sở hữu cổ phần rất phức tạp và thiếu chuẩn mực.

Việc tồn tại quá nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ hoặc thiếu các thỏa thuận rõ ràng giữa các cổ đông sáng lập thường khiến các thương vụ bị đình trệ, thậm chí đổ vỡ ngay phút chót. Thời gian để xử lý các vấn đề nền tảng này đôi khi kéo dài cả năm trời, làm mất đi tính thời điểm vốn là yếu tố sống còn trong giới công nghệ. Do đó, việc xây dựng một cấu trúc quản trị đạt chuẩn quốc tế là yêu cầu bắt buộc nếu startup muốn bước ra khỏi ao làng.

Sự lệch pha về ngôn ngữ và tầm nhìn cũng là một điểm nghẽn lớn. Ông Lê Thanh, sáng lập Vietnam Future Fund, nhận định rằng nhiều nhà sáng lập vẫn đang khởi nghiệp từ mong muốn cải thiện cộng đồng nhỏ quanh mình mà thiếu đi khả năng giao tiếp và thấu hiểu nhu cầu của thị trường toàn cầu. Nhà đầu tư ngoại thường tìm kiếm những mô hình có thể nhân rộng nhanh chóng và mức độ rủi ro thấp.

Để lấp đầy khoảng trống này, vai trò dẫn dắt của các quỹ nội địa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Như TS. Nguyễn Văn Trúc đã phân tích, các quỹ trong nước chính là lực lượng sát cánh cùng doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu, hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm và thử nghiệm mô hình kinh doanh trước khi chuyển giao cho các dòng vốn ngoại chất lượng cao ở những vòng gọi vốn lớn hơn.

Sau cùng, cuộc đua gọi vốn mạo hiểm là cuộc đua của sự minh bạch và năng lực quản trị. Khi thể chế đã mở đường, các startup Việt cần chủ động nâng cao năng lực tiếp cận thông tin và chuẩn hóa mọi quy trình nội bộ. Chỉ khi doanh nghiệp thực sự sẵn sàng cho nhà đầu tư bằng một cấu trúc rõ ràng, một đội ngũ am hiểu luật chơi quốc tế và một tinh thần minh bạch tuyệt đối, dòng vốn mạo hiểm mới có thể thực sự trở thành xung lực thúc đẩy những kỳ lân công nghệ tiếp theo xuất hiện, đưa vị thế của khởi nghiệp Việt Nam vươn tầm thế giới trong kỷ nguyên kinh tế xanh và số.