Việt Nam - Nhật Bản mở rộng không gian hợp tác từ địa phương

Tại Diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản ở Huế, các địa phương và doanh nghiệp hai nước tìm kiếm những dự án hợp tác cụ thể, dựa trên thế mạnh bổ trợ lẫn nhau.

Địa phương trở thành động lực cho hợp tác Việt Nam - Nhật Bản

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam và Nhật Bản cùng xác định là đối tác tăng trưởng chất lượng cao và tự chủ chiến lược dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong tổng thể quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác địa phương được xác định là một trụ cột quan trọng, bởi đây là cấp độ gần nhất với doanh nghiệp, người dân và các nhu cầu phát triển cụ thể.

Việc Huế đăng cai Diễn đàn cho thấy hướng hợp tác mới giữa hai nước, kết hợp hài hòa truyền thống với hiện đại, bảo tồn với phát triển, văn hóa với công nghệ, qua đó mở rộng không gian hợp tác tại các địa phương có thế mạnh về di sản, du lịch, công nghiệp, giáo dục, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực.

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 32 thế giới, thuộc nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất, tham gia 17 hiệp định thương mại tự do và kết nối với 60 nền kinh tế chủ chốt ở khu vực và toàn cầu. GDP bình quân đầu người tăng gần 50 lần, tạo nền tảng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực tự chủ và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm nền tảng phát triển. Cùng với đó, thu hút FDI được định hướng theo chất lượng, ưu tiên công nghệ tiên tiến, tri thức, quản trị hiện đại, R&D, nhân lực chất lượng cao và liên kết thực chất với doanh nghiệp trong nước.

Đây là dư địa để doanh nghiệp Nhật Bản phát huy thế mạnh về công nghệ, quản trị, đào tạo và phát triển công nghiệp. Việt Nam được kỳ vọng không chỉ là thị trường tiêu thụ hay địa điểm sản xuất mà còn trở thành trung tâm sản xuất, đổi mới sáng tạo và kết nối chuỗi cung ứng bền vững.

Từ phía Nhật Bản, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh quan điểm “Sức sống của địa phương chính là sức sống của quốc gia”, đồng thời kỳ vọng sự năng động của các địa phương Việt Nam kết hợp với kinh nghiệm phát triển vùng, xúc tiến công nghiệp, du lịch và đào tạo nhân lực của các địa phương Nhật Bản sẽ nâng cao tính tự chủ, khả năng chống chịu của cả hai nước.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết hợp tác địa phương đã trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ hai nước, với gần 120 thỏa thuận hợp tác. Doanh nghiệp Nhật Bản cũng đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội, chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và nâng cao năng lực cho phía Việt Nam. Vì vậy, Diễn đàn được kỳ vọng không chỉ giới thiệu tiềm năng mà còn trực tiếp kết nối địa phương với doanh nghiệp, tổ chức để hình thành những sáng kiến có khả năng triển khai trên thực tế.

Từ kết nối đến dự án cụ thể

Điểm đáng chú ý trong định hướng hợp tác lần này là chuyển từ “hợp tác” sang “đồng kiến tạo”, từ “chuyển giao” sang “cùng phát triển”, qua đó đưa quan hệ địa phương - địa phương và doanh nghiệp - doanh nghiệp từ giao lưu, kết nối sang tạo ra giá trị kinh tế cụ thể.

Năm định hướng Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gợi mở tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới, gồm công nghệ số, AI, bán dẫn, đô thị thông minh, nông nghiệp bền vững, vườn ươm khởi nghiệp, trung tâm R&D, cùng các dự án chuyển đổi xanh, xử lý rác và nước thải, nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, năng lượng tái tạo và phòng, chống thiên tai.

Với các địa phương, yêu cầu là “lựa chọn đúng, triển khai nhanh, làm đến cùng và đo lường bằng kết quả”. Mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên và tìm kiếm đối tác có năng lực bổ trợ để hình thành dự án cụ thể, khả thi, có khả năng triển khai và tạo kết quả rõ ràng.

Huế là một trường hợp có nhiều dư địa hợp tác với Nhật Bản. Thành phố sở hữu và đồng sở hữu 8 di sản được UNESCO vinh danh, đồng thời là trung tâm y tế chuyên sâu, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ của miền Trung và đang phát triển theo hướng xanh, sinh thái, thông minh. Bí thư Thành ủy Huế Nguyễn Đình Trung cho biết thành phố mong muốn mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đô thị thông minh và bền vững, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với du lịch, giáo dục - đào tạo, đầu tư, thương mại và phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp.

Hợp tác giữa Huế và tỉnh Nara cũng cho thấy khả năng chuyển lợi thế tương đồng thành các chương trình hợp tác cụ thể. Cùng từng là cố đô và sở hữu nhiều di sản lịch sử, hai địa phương đang thúc đẩy hợp tác về lễ hội truyền thống, đồng thời mở rộng sang thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và tiếp nhận lao động Việt Nam.

Nền tảng thương mại giữa hai nước đang tạo thêm dư địa cho quá trình này. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nhật Bản đạt hơn 51,43 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 26,77 tỷ USD và nhập khẩu 24,68 tỷ USD, qua đó xuất siêu 2,09 tỷ USD. Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm dệt may 4,595 tỷ USD, phương tiện vận tải và phụ tùng 3,287 tỷ USD, máy móc, thiết bị 2,679 tỷ USD, gỗ và sản phẩm gỗ 2,153 tỷ USD, điện thoại và linh kiện 1,718 tỷ USD, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện 1,690 tỷ USD, giày dép 1,643 tỷ USD.

Ở nhóm nông thủy sản, cà phê đạt 611 triệu USD, rau quả 238 triệu USD, hạt điều 85,6 triệu USD và hạt tiêu 27 triệu USD. Trong khi đó, Việt Nam nhập khẩu từ Nhật Bản 8,347 tỷ USD máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, cùng 4,886 tỷ USD máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác. Cơ cấu này cho thấy rõ tính bổ sung giữa hai nền kinh tế, khi Việt Nam vừa mở rộng thị trường xuất khẩu vừa tiếp nhận nguồn máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ sản xuất.

Đà tăng tiếp tục trong 6 tháng đầu năm 2026, với tổng kim ngạch thương mại hai chiều vượt 28,3 tỷ USD. Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản 14,7 tỷ USD, tăng 15,39%, trong khi nhập khẩu 13,6 tỷ USD, tăng 17,49%, đưa Việt Nam xuất siêu khoảng 1,15 tỷ USD.

Quy mô thương mại và tính bổ sung của hai nền kinh tế tạo nền tảng để quan hệ Việt Nam - Nhật Bản bước sang giai đoạn hợp tác sâu hơn, nhưng dư địa này chỉ được chuyển hóa thành giá trị khi thương mại, công nghệ, vốn, nguồn nhân lực và mạng lưới địa phương được kết nối vào các dự án đầu tư, sản xuất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh cụ thể.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh nguồn nhân lực, hạ tầng, thủ tục hành chính và chính sách ưu đãi là những điều kiện then chốt để mở rộng cơ hội đầu tư. Việt Nam cũng đặt mục tiêu đưa các cam kết tại Diễn đàn thành dự án cụ thể, tạo việc làm, thu nhập và năng lực mới.