Truy xuất nguồn gốc hàng hóa, giữ niềm tin người tiêu dùng

Thống kê kinh hoàng hơn 40.000 vụ vi phạm chỉ trong 5 tháng đầu năm 2025, với giá trị xử phạt lên đến 6.500 tỷ đồng, là một lời cảnh tỉnh đanh thép cho thấy cuộc chiến chống hàng giả không chỉ cần giải pháp mà cần một cuộc cách mạng về tư duy và hành động. Trong cuộc cách mạng đó, truy xuất nguồn gốc hàng hóa chính là chìa khóa vàng  để hàng Việt vươn tầm quốc tế.

Chúng ta không thể phủ nhận những nỗ lực trong việc ban hành 35 tiêu chuẩn quốc gia về truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, thực tế phũ phàng cho thấy việc ứng dụng vẫn còn rời rạc, manh mún, chưa đi sâu vào toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này dẫn đến một câu hỏi lớn: Tại sao một giải pháp được xem là đột phá để chống hàng giả, bảo vệ thương hiệu và tạo động lực cho kinh tế số lại chưa phát huy hết tiềm năng?

Theo ông Bùi Bá Chính, quyền Giám đốc Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, hàng giả có ba "bộ mặt": giả thương hiệu, giả chất lượng và giả xuất xứ. Cả ba đều là những nhát dao chí mạng vào uy tín của doanh nghiệp và cả thương hiệu quốc gia. Chúng ta đã thấy những ví dụ điển hình từ Mỹ, Canada, châu Âu, nơi việc mã hóa định danh trên toàn chuỗi sản xuất, từ gốc đến khi xuất khẩu, đã trở thành tiêu chuẩn vàng. Việt Nam cũng cần một cơ chế tương tự, nơi mỗi sản phẩm có một "giấy khai sinh số", được kiểm chứng từ nguyên liệu, quá trình sản xuất đến vận chuyển, và quan trọng nhất, được giám sát bởi toàn dân.

Vấn đề truy xuất nguồn gốc không phải là mới, nhưng đã trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ông Nguyễn Huy, Trưởng Ban Công nghệ, Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, đã chỉ ra một điểm yếu cốt lõi: thiếu một cơ chế xuyên suốt, thống nhất từ trên xuống dưới. Các giải pháp riêng lẻ của từng doanh nghiệp, dù lớn mạnh đến đâu, cũng chỉ mang tính nội bộ và thiếu tính liên thông quốc tế, đặc biệt khi không được xác thực bởi cơ quan Nhà nước.

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ cho truy xuất nguồn gốc là một yêu cầu bắt buộc, không thể trì hoãn. Nhưng để nó thực sự hiệu quả, đó phải là một chính sách toàn diện, có sự quản lý đồng bộ từ Trung ương đến địa phương và áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp. Chỉ khi đó, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc hàng hóa mới có thể thực hiện một cách hiệu quả, tạo ra một hệ sinh thái minh bạch và đáng tin cậy.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là một công cụ chống hàng giả, mà còn là một kho dữ liệu quý giá. Nó phục vụ sản xuất, tiêu dùng, và trở thành nền tảng để hoạch định chính sách, giám sát thị trường, và thực hiện quản trị số hiệu quả.

Với người tiêu dùng, sự minh bạch trong thông tin sản phẩm, từ vùng nguyên liệu đến quy trình kiểm định, sẽ củng cố niềm tin vào hàng Việt, khuyến khích tiêu dùng sản phẩm nội địa chất lượng. Đó là yếu tố then chốt để xây dựng lòng trung thành và tình yêu đối với sản phẩm quốc gia.

Với doanh nghiệp, dữ liệu truy xuất không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu kho vận mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc để dự báo nhu cầu thị trường, từ đó tăng năng lực cạnh tranh. Trong một thế giới phẳng, khả năng truy xuất nguồn gốc là một lợi thế cạnh tranh khổng lồ, giúp doanh nghiệp tự tin vươn ra biển lớn.

Đặc biệt, việc phát triển các giải pháp công nghệ "Make in Vietnam" cho truy xuất nguồn gốc còn là một bước đi chiến lược để bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, tránh phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài và đảm bảo an toàn thông tin, quyền riêng tư của người dùng.

Đã đến lúc chúng ta không còn nhìn truy xuất nguồn gốc như một gánh nặng, mà là một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai. Cần một cơ chế thống nhất, xuyên suốt, biến những tiêu chuẩn quốc gia thành thực tiễn sống động, nơi mỗi sản phẩm Việt Nam khi đến tay người tiêu dùng đều mang theo một câu chuyện minh bạch, một lời cam kết về chất lượng và một niềm tự hào về nguồn gốc.

Cùng nhau kiến tạo một hệ sinh thái nơi niềm tin được xây dựng từ sự minh bạch, nơi mỗi mã vạch không chỉ là con số mà là một lời khẳng định về giá trị Việt. Bởi lẽ, khi nguồn gốc được truy xuất rõ ràng, đó không chỉ là sự bảo vệ, mà còn là sức mạnh nội tại để hàng hóa Việt Nam tự tin chinh phục thị trường toàn cầu, khẳng định vị thế và nâng tầm quốc gia. Đây chính là "hộ chiếu vàng" cho niềm tin, cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.