Trụ cột công nghệ dẫn dắt cỗ xe xuất khẩu

Sự bứt phá của những con số kỷ lục

Bức tranh kinh tế đối ngoại của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ, nơi các mặt hàng công nghệ cao không chỉ đóng vai trò bù đắp cho các ngành truyền thống mà còn trở thành đầu tàu kéo toàn bộ chỉ số tăng trưởng.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước trong hai tháng đầu năm đạt mức 76,39 tỷ USD. Trong đó, điểm sáng rực rỡ nhất thuộc về hai nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng điện thoại các loại.

Cụ thể, tổng giá trị xuất khẩu của hai nhóm hàng này đã chạm mốc 28,84 tỷ USD, tương đương gần 38% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Đây là một tỷ trọng cực lớn, minh chứng cho việc Việt Nam đang dần thoát ly khỏi hình ảnh một quốc gia xuất khẩu nông sản hay gia công thâm dụng lao động để tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng trưởng gây kinh ngạc với kim ngạch 17,69 tỷ USD, chiếm khoảng 24% tổng xuất khẩu và tăng tới 40,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Sự bùng nổ này không đến từ sự ngẫu nhiên mà là kết quả của làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ vào Việt Nam trong suốt giai đoạn 2024 - 2025.

Các tập đoàn đa quốc gia đã hoàn tất việc mở rộng công suất tại các thủ phủ công nghệ như Bắc Ninh, Thái Nguyên và thành phố Hồ Chí Minh, giúp năng lực cung ứng ra thị trường quốc tế tăng vọt.

Về thị trường tiêu thụ, Hoa Kỳ vẫn duy trì vị thế là đối tác lớn nhất với kim ngạch 6,83 tỷ USD, tăng gần 58%. Tiếp sau đó là các thị trường trọng điểm như Trung Quốc đạt 2,92 tỷ USD và Hàn Quốc đạt 1,58 tỷ USD.

Việc duy trì được đà tăng trưởng dương tại các thị trường khó tính như EU hay Hồng Kông cho thấy uy tín và chất lượng của hàng công nghệ Made in Vietnam đang ngày càng được khẳng định trên bản đồ thế giới.

Bài toán nhập khẩu và giá trị gia tăng nội địa

Dù xuất khẩu thăng hoa, nhưng nhìn sâu vào cấu trúc nhập khẩu, chúng ta thấy một thực tế cần được phân tích thấu đáo. Lũy kế hai tháng đầu năm, tổng giá trị nhập khẩu cả nước đạt 79,34 tỷ USD, tăng 26,3% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cũng chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu nhập khẩu với 29,87 tỷ USD, tương đương 37,6% tổng nhập khẩu.

Việc nhập khẩu nhóm hàng này tăng mạnh 48,3% (tương ứng tăng 9,72 tỷ USD) phản ánh tính chất đặc thù của ngành công nghiệp điện tử Việt Nam hiện nay: xuất khẩu lớn nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào linh kiện đầu vào từ nước ngoài. Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan vẫn là những công xưởng cung cấp linh kiện chính cho các nhà máy tại Việt Nam.

Đối với nhóm điện thoại các loại và linh kiện, kim ngạch xuất khẩu đạt 11,15 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ. Một tín hiệu đáng mừng là tại thị trường Hàn Quốc, xuất khẩu nhóm này đã tăng mạnh 118,4%, đạt 1,11 tỷ USD.

Điều này cho thấy sự luân chuyển hàng hóa giữa các công ty mẹ và công ty con trong các tập đoàn công nghệ lớn đang diễn ra hết sức nhịp nhàng, giúp Việt Nam tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do để tối ưu hóa chi phí.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế nhận định rằng để duy trì đà tăng trưởng bền vững, Việt Nam không thể mãi đóng vai trò là trạm lắp ráp cuối cùng. Khoảng cách giữa kim ngạch nhập khẩu linh kiện 29,87 tỷ USD và kim ngạch xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh là một bài toán về giá trị gia tăng mà các doanh nghiệp nội địa cần tìm lời giải.

Việc nhập khẩu linh kiện điện thoại giảm nhẹ xuống 1,56 tỷ USD trong khi xuất khẩu tăng trưởng cho thấy bắt đầu có sự chuyển dịch trong việc nội địa hóa một số công đoạn, dù con số này vẫn còn khiêm tốn so với tổng thể.

Nhìn chung, lĩnh vực công nghệ điện tử đang là đôi cánh giúp xuất khẩu Việt Nam bay cao trong những tháng đầu năm 2026. Để đôi cánh này thêm vững chãi, việc khuyến khích các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các đại gia công nghệ sẽ là ưu tiên hàng đầu trong các chính sách vĩ mô thời gian tới. Khi đó, mỗi USD xuất khẩu sẽ mang lại giá trị thực chất hơn cho nền kinh tế nước nhà.