Tiếp sức doanh nghiệp nhỏ và vừa tạo đà tăng trưởng mới

Khai phá dư địa từ lực lượng chiếm hơn 97% số doanh nghiệp

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu bứt phá tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, tạo tiền đề đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa khát vọng này, việc khai thác hiệu quả các nguồn lực nội tại là yêu cầu bắt buộc, trong đó, cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân. Chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chính là dư địa lớn nhất cần được khai thông để tạo sức bật mới.

Tại Hội thảo Chuyển đổi mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới đây, PGS.TS Lưu Quốc Đạt - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, mật độ doanh nghiệp tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 10 doanh nghiệp trên 1.000 dân.

Con số này khiêm tốn hơn đáng kể so với các quốc gia trong khu vực như Nhật Bản với 27 doanh nghiệp, Malaysia với 32 doanh nghiệp, Thái Lan với 45 doanh nghiệp và Hàn Quốc lên tới 130 doanh nghiệp trên 1.000 dân. Bên cạnh đó, chất lượng nhân lực cũng là bài toán lớn khi tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tại doanh nghiệp Việt Nam hiện đạt khoảng 29%, trong khi chỉ số này ở Hàn Quốc đạt tới 55%.

Cùng chung góc nhìn phân tích, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, trên 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó khoảng 70% có quy mô dưới 10 lao động. Hạn chế về quy mô khiến phần lớn doanh nghiệp khó tích lũy vốn, đầu tư công nghệ hay nâng cao năng lực quản trị.

Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu đã giảm từ 35% năm 2009 xuống còn 18% năm 2023. Nếu khối doanh nghiệp nhỏ không thể nâng cao năng suất, nền kinh tế sẽ thiếu đi nền tảng đủ rộng cho đà tăng trưởng cao. Kinh nghiệm từ giai đoạn phát triển bứt phá của Nhật Bản cho thấy việc tập trung xử lý các điểm yếu về nguồn lực, tiếp cận vốn ngân hàng và thông tin cho doanh nghiệp nhỏ là chìa khóa để Việt Nam hướng tới mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Khơi thông nguồn vốn, công nghệ để doanh nghiệp bứt phá

Nguồn vốn và năng lực công nghệ hiện là những rào cản lớn nhất kìm hãm sự phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam Tô Hoài Nam cho biết, khu vực này chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 51% GDP và tạo việc làm cho hơn 40 triệu lao động.

Dù đóng vai trò trụ cột xã hội, khoảng 60-70% doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức, làm hạn chế khả năng đầu tư vào máy móc, tự động hóa, hóa đơn điện tử, thương mại điện tử hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, chuyên gia Tô Hoài Nam đề xuất cần nghiên cứu thành lập Quỹ hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa ở quy mô quốc gia và cấp vùng, kết hợp xây dựng các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật và nền tảng dùng chung. Việc hình thành một hệ sinh thái tài chính đa dạng với sự phối hợp giữa Nhà nước, ngân hàng thương mại và các quỹ đầu tư sẽ giúp chia sẻ chi phí, giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ dài hạn.

Dưới góc nhìn thực tiễn, TS. Nguyễn Duy Tuấn - Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, do quy mô hạn chế, hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ cần đi từ những bước làm thiết thực như kế toán số, quản trị kho, an ninh mạng và quản trị dữ liệu khách hàng. Các chính sách hỗ trợ như cung cấp voucher chuyển đổi số, nền tảng dùng chung và đào tạo năng lực quản trị cho chủ doanh nghiệp sẽ mang lại hiệu quả trực tiếp.

Song song đó, việc thúc đẩy liên kết giữa các tập đoàn lớn với doanh nghiệp nhỏ, giữa khu vực đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước sẽ tạo điều kiện để các đơn vị nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Tiếp sức toàn diện cho lực lượng doanh nghiệp đông đảo này không chỉ là giải pháp tháo gỡ khó khăn ngắn hạn, mà chính là chiến lược căn cơ để nâng cao năng suất lao động và tạo đòn bẩy vững chắc cho đà tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.