Tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia tạo đột phá quản trị nguồn lực

Tích hợp thực chất tạo bước chuyển tư duy phân bổ

Quyết định của Chính phủ trình Quốc hội chủ trương tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy quản trị công.

Nhiều năm qua, tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo nhiệm vụ và phức tạp trong thủ tục hành chính giữa các chương trình độc lập đã tạo ra những lực cản không nhỏ đối với tốc độ giải ngân cũng như hiệu quả thực tế ở cơ sở. Việc gom các chương trình về một đầu mối là giải pháp cấp thiết nhằm tháo gỡ các nút thắt kéo dài.

Trình bày trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, quá trình rà soát được thực hiện theo nguyên tắc không tích hợp cơ học và không thu hẹp hay làm sai lệch các mục tiêu đã được quyết định. Chương trình mới hoàn toàn kế thừa và giữ nguyên phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện cùng tổng nguồn lực đã được phê duyệt.

Dự thảo Nghị quyết xác định 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, được Chính phủ cụ thể hóa thành bảy nhóm nhiệm vụ bao gồm hạ tầng nông thôn, giáo dục, y tế, văn hóa, chính sách dân tộc, chuyển đổi số và công tác kiểm tra, truyền thông.

Điểm đột phá lớn nhất trong lần tích hợp này nằm ở sự thay đổi phương thức phân bổ nguồn vốn. Kế hoạch vốn trung hạn sẽ dựa trên các tiêu chí minh bạch về mức độ khó khăn, quy mô dân số, tỷ lệ hộ nghèo và đặc thù địa bàn.

Đặc biệt, việc phân bổ ngân sách hằng năm không còn cào bằng theo nhu cầu đăng ký ban đầu mà được gắn chặt với kết quả thực hiện, tiến độ giải ngân và năng lực hấp thụ thực tế. Cơ chế này cho phép điều chuyển linh hoạt nguồn lực từ những nhiệm vụ chậm tiến độ sang các dự án triển khai hiệu quả, đảm bảo dòng vốn ngân sách luôn chảy vào những nơi tạo ra giá trị gia tăng cao nhất.

Quản lý theo kết quả đầu ra, đẩy mạnh phân cấp thực chất

Sự thay đổi căn bản của chương trình tổng thể nằm ở mô hình quản trị, chuyển mạnh từ quản lý nặng về thủ tục đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra trên nền tảng dữ liệu số dùng chung. Mọi thông tin từ tiến độ giải ngân, đối tượng thụ hưởng cho đến sản phẩm hoàn thành đều được theo dõi công khai và minh bạch.

Thay vì chỉ kiểm tra xem địa phương đã giải ngân được bao nhiêu tiền, cơ chế mới tập trung đánh giá nguồn lực đó đã tạo ra những công trình cụ thể nào, cải thiện đời sống người dân ra sao và đóng góp thế nào vào mục tiêu phát triển bền vững.

Đi đôi với đổi mới quản lý là chính sách phân cấp, phân quyền triệt để theo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Các bộ ngành Trung ương sẽ rút khỏi vai trò trung gian phân bổ vốn để tập trung vào chức năng ban hành thể chế, tiêu chí chuyên ngành và thực hiện hậu kiểm.

Chính quyền địa phương được trao quyền chủ động hoàn toàn trong việc lựa chọn danh mục ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh nguồn lực phù hợp với đặc thù thực địa. Để đảm bảo quá trình chuyển tiếp diễn ra êm thuận, các nhiệm vụ đã phê duyệt trong năm 2026 vẫn tiếp tục thực hiện, trong khi kế hoạch năm 2027 sẽ được rà soát và sắp xếp lại theo cơ chế mới, tuyệt đối không làm gián đoạn dòng vốn hay ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Đánh giá về chủ trương này, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn khẳng định, sự đồng thuận cao với hướng tích hợp thực chất, giúp tinh gọn đầu mối và lồng ghép nguồn lực hiệu quả. Với tổng nguồn lực lên tới 808.558 tỷ đồng, trong đó, ngân sách Trung ương chiếm 345.000 tỷ đồng và ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng, cơ quan thẩm tra tán thành việc không áp dụng cứng nhắc tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên.

Tuy nhiên, Hội đồng Dân tộc cũng lưu ý việc phân cấp phải đi kèm với năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình. Đối với những địa bàn cấp xã chưa đủ điều kiện quản lý, cấp tỉnh cần tiếp tục đồng hành và hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp, đảm bảo mục tiêu tối thượng là nâng cao đời sống cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.