Thương mại hóa IP Việt, mở cánh cửa ra thế giới

Điểm nghẽn từ tư duy phát triển manh mún

Thực trạng dễ nhận thấy của thị trường IP Việt Nam hiện nay là cách tiếp cận thiếu tính kết nối. Nhiều dự án triển khai rầm rộ nhưng nhanh chóng khép lại vòng đời thương mại ngay sau khi phát hành một bộ phim, cuốn truyện tranh hay trò chơi điện tử.

Đánh giá về vấn đề này, nhà sáng lập dự án Đại Việt Kỳ Nhân Tô Quốc Nghi cho rằng, việc phát triển rời rạc khiến IP không đủ tuổi thọ và sức hút để tạo ra giá trị kinh tế bền vững. Khi chỉ làm một sản phẩm rồi dừng lại, các nhà sáng tạo đang tự giới hạn tiềm năng của chính mình.

Sự thiếu vắng một chiến lược dài hơi không chỉ làm hạn chế doanh thu mà còn đặt các nhà sáng tạo nội địa trước nguy cơ mất lợi thế ngay trên sân nhà. Trong khi các doanh nghiệp quốc tế đã bắt đầu chú ý và đầu tư vào điện ảnh Việt Nam để khai thác chất liệu bản địa, thì nhiều dự án trong nước vẫn loay hoay với bài toán phân khúc.

Bên cạnh đó, việc khai thác chất liệu lịch sử vẫn thiếu sự thống nhất khi mỗi nhóm sáng tạo tiếp cận theo một góc nhìn khác nhau, dẫn đến những tranh cãi về tính xác thực và làm khó các nhà sáng tạo trẻ. Khi đặt cạnh các quốc gia đã có hệ thống thương mại hóa IP chuyên nghiệp tích lũy qua hàng chục năm, khoảng cách phát triển lại càng thu hẹp chậm hơn nếu chúng ta tiếp tục cách làm riêng lẻ.

Nhìn sang bài học quốc tế, sức mạnh của IP nằm ở khả năng mở rộng đa nền tảng và tạo ra chuỗi giá trị liên hoàn. CEO Hyper One Lữ Minh Trí dẫn chứng mô hình của Disney khi một nhân vật thành công không chỉ dừng lại ở màn ảnh mà còn lan tỏa sang đồ chơi, sản phẩm tiêu dùng và các công viên giải trí.

Đáng chú ý, doanh thu từ cấp phép bản quyền đóng góp phần lớn vào giá trị kinh tế dài hạn, đơn cử như việc các đối tác từng chia sẻ tới 300 triệu USD doanh thu mỗi năm chỉ để sử dụng hình ảnh chuột Mickey. Chính khả năng kế thừa và phát triển hệ sinh thái qua hàng thế kỷ đã giúp các tập đoàn lớn duy trì sức sống bền vững cho thương hiệu.

Kết nối nguồn lực để vươn tầm xuất khẩu

Để thoát khỏi cái bẫy ngắn hạn, giải pháp cốt lõi là phải kiến tạo một hệ sinh thái IP chuyên nghiệp, nơi các nhà sáng tạo được tập trung vào chuyên môn sáng tác, còn chiến lược thương mại và định hướng thị trường được đảm nhiệm bởi các đội ngũ cố vấn am hiểu. Mô hình này giúp kết nối nhà sáng tạo với doanh nghiệp, chuyên gia và các đối tác thương mại một cách bài bản.

Cùng với đó, bài học kiên trì đầu tư theo chu kỳ dài và biết tạo dựng bản sắc từ văn hóa dân gian của Nhật Bản là hướng đi đáng tham khảo cho các doanh nghiệp Việt. Thay vì chạy theo lợi ích trước mắt, việc hợp tác chặt chẽ để gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm sẽ tạo ra vị thế vững chắc hơn.

Song hành với chiến lược phát triển, yếu tố công nghệ và hạ tầng quản trị giữ vai trò then chốt trong việc minh bạch hóa và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Theo ông Lữ Minh Trí, các công cụ số chỉ phát huy hiệu quả khi được tích hợp trong một hệ thống quản trị xuyên suốt. Hệ thống này phải kiểm soát được toàn bộ quá trình hình thành và khai thác IP, từ dữ liệu đầu vào, quá trình phát triển đến sản phẩm đầu ra, qua đó xác lập nguồn gốc và từng bước biến nội dung sáng tạo thành tài sản có khả năng tạo doanh thu ổn định.

Sự hợp lực giữa nhà sáng tạo, doanh nghiệp và các đơn vị công nghệ không chỉ nhằm mục đích bảo vệ bản quyền mà còn hướng tới mục tiêu xa hơn. Nhà sáng lập Chonkaverse Nguyễn Ngọc Đan Quyên nhấn mạnh, khi hệ sinh thái được hoàn thiện cùng sự đồng hành của thể chế chính sách, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin đưa các sản phẩm văn hóa ra thị trường quốc tế.

Việc ngồi lại cùng nhau xây dựng hệ thống bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý sẽ là bệ phóng đưa các sản phẩm sáng tạo Việt Nam vươn xa, vừa mang lại nguồn thu ngoại tệ cho nền kinh tế, vừa định vị giá trị văn hóa dân tộc trên toàn cầu.

Thị trường Sở hữu trí tuệ (IP) Việt Nam đang chuyển mình thành tài sản kinh tế quan trọng. Điểm nhấn là Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) cho phép định giá, góp vốn và thế chấp quyền IP, kết hợp xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giao dịch IP Quyền sở hữu trí tuệ được đưa lên sàn định giá - IPDAY2025.