Thiếu hụt gần 30 triệu m³ cát xây dựng: Thanh Hóa thúc đẩy cát nghiền để chủ động nguồn cung

Nguồn cung hạn chế, nguy cơ thiếu hụt lớn

Theo tổng hợp của Sở Khoa học và Công nghệ Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có 28 mỏ cát tự nhiên còn hiệu lực khai thác, với tổng sản lượng cung ứng trong giai đoạn 2026–2030 ước đạt khoảng 4,375 triệu m³. Bên cạnh đó, 23 đơn vị khai thác đá đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo, dự kiến cung ứng thêm khoảng 11,65 triệu m³.

Như vậy, tổng nguồn cung cát (bao gồm cát tự nhiên và cát nghiền) trong 5 năm tới chỉ đạt hơn 16 triệu m³. Trong khi đó, nhu cầu cát phục vụ xây dựng trên địa bàn tỉnh được dự báo vượt 45 triệu m³. Điều này đồng nghĩa Thanh Hóa sẽ thiếu hụt khoảng 30 triệu m³ cát nếu không có giải pháp bổ sung nguồn cung kịp thời.

Khoảng trống lớn giữa cung và cầu không chỉ gây áp lực lên thị trường vật liệu xây dựng mà còn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng khai thác cát trái phép, ảnh hưởng đến môi trường và hệ sinh thái. Đồng thời, việc thiếu hụt vật liệu cũng có thể tác động trực tiếp đến tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm, khu công nghiệp, khu kinh tế - những động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh trong giai đoạn tới.

Cát nghiền, hướng đi tất yếu nhưng còn nhiều rào cản

Trước thực trạng trên, cát nghiền được xem là giải pháp quan trọng nhằm bù đắp thiếu hụt nguồn cung. Tuy nhiên, quá trình phát triển lĩnh vực này tại Thanh Hóa vẫn gặp không ít khó khăn.

Sau 5 năm triển khai chính sách hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ – thiết bị sản xuất cát nhân tạo giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh mới chỉ có 1 doanh nghiệp đủ điều kiện nhận hỗ trợ với tổng kinh phí hơn 3,3 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu là do các điều kiện hỗ trợ còn cao, đặc biệt là yêu cầu về công suất và sản lượng tiêu thụ, khiến phần lớn doanh nghiệp chưa thể tiếp cận chính sách.

Thực tế từ doanh nghiệp cho thấy, dù đã chủ động đầu tư công nghệ, hiệu quả khai thác vẫn chưa đạt kỳ vọng do thị trường tiêu thụ hạn chế. Đại diện Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Bình Minh cho biết, doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền từ năm 2024 với công suất thiết kế khoảng 100 tấn/giờ (tương đương khoảng 120.000 m³/năm), nhưng hiện sản lượng mới đạt khoảng 50–60% công suất.

Tương tự, Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam cũng chỉ vận hành ở mức 40–50% công suất thiết kế dù đã đưa dây chuyền vào hoạt động từ tháng 10/2024.

Nguyên nhân chính được các doanh nghiệp chỉ ra là do hiện nay Bộ Xây dựng chưa ban hành định mức cấp phối cát nghiền sử dụng cho bê tông và vữa trong các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Điều này khiến sản phẩm cát nghiền chưa được chấp nhận rộng rãi trong các dự án công, làm hạn chế đầu ra và giảm động lực đầu tư mở rộng sản xuất.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng kiến nghị tỉnh xem xét nâng công suất khai thác mỏ để bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất cát nghiền, đồng thời tiếp tục có cơ chế hỗ trợ đổi mới công nghệ, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hoàn thiện chính sách, tạo đòn bẩy phát triển bền vững

Trước những vướng mắc thực tiễn, Sở Khoa học và Công nghệ Thanh Hóa đang chủ trì xây dựng dự thảo Nghị quyết về chính sách hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ – thiết bị sản xuất cát nghiền giai đoạn 2026–2030 theo hướng điều chỉnh điều kiện phù hợp hơn, nâng cao tính khả thi để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận.

Tại buổi kiểm tra thực địa đầu tư dây chuyền công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo (cát nghiền) tại KKT Nghi Sơn (ngày 6/5), Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa Mai Xuân Liêm nhấn mạnh, trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng ngày càng lớn, đặc biệt phục vụ các dự án hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, khu kinh tế và công trình trọng điểm, việc phát triển cát nghiền là xu hướng tất yếu.

Theo lãnh đạo tỉnh Thanh Hoá, đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực khai thác cát tự nhiên mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên, nâng cao hiệu quả sử dụng khoáng sản và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hoá ghi nhận tinh thần chủ động đầu tư, đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp, đồng thời khẳng định sản xuất cát nghiền đóng vai trò quan trọng trong việc giải bài toán thiếu hụt vật liệu xây dựng.

Để thúc đẩy lĩnh vực này phát triển, lãnh đạo tỉnh Thanh Hoá giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các sở: Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính tiến hành đánh giá toàn diện hiệu quả chính sách giai đoạn trước; đồng thời tiếp thu đầy đủ ý kiến của doanh nghiệp để hoàn thiện cơ chế hỗ trợ mới, bảo đảm sát thực tiễn.

Cùng với đó, tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm các tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường; chủ động đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và nghiên cứu điều kiện để tiếp cận hiệu quả các chính sách hỗ trợ trong giai đoạn tới.

Khẳng định định hướng đồng hành cùng doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh: tỉnh sẽ tiếp tục tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất cát nghiền, từng bước thay thế cát tự nhiên, qua đó bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong dài hạn.