Thí điểm đưa thịt heo lên sàn giao dịch, hướng tới minh bạch hóa thị trường

Thị trường lớn nhưng thiếu minh bạch

Tham dự cuộc họp có đại diện Bộ Công Thương, lãnh đạo các đơn vị chuyên môn, chính quyền Thành phố cùng đông đảo doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng từ chăn nuôi, giết mổ đến phân phối, bán lẻ. Việc quy tụ đầy đủ các chủ thể thị trường cho thấy mức độ quan tâm lớn đối với một mô hình giao dịch mới, được kỳ vọng sẽ góp phần khắc phục những bất cập kéo dài của ngành hàng này.

Theo báo cáo tại cuộc họp, thị trường thịt heo hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế như thiếu minh bạch về giá, nhiều khâu trung gian, khó kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, khiến cả người chăn nuôi lẫn người tiêu dùng đều chịu rủi ro. Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh là thị trường tiêu thụ thịt heo lớn nhất cả nước, với sản lượng khoảng 13.000–14.000 con mỗi ngày, tương đương quy mô giao dịch lên tới hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm.

Quy mô lớn nhưng vận hành theo phương thức truyền thống khiến thị trường dễ biến động, đặc biệt trong các giai đoạn nguồn cung thay đổi hoặc chịu tác động từ dịch bệnh, chi phí đầu vào. Giá cả thường hình thành qua nhiều tầng nấc trung gian, thiếu cơ chế tham chiếu rõ ràng, dẫn tới tình trạng chênh lệch lớn giữa giá tại trại, giá bán buôn và giá đến tay người tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một sàn giao dịch tập trung được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế định giá minh bạch hơn, đồng thời nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Theo đề xuất của Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam, sản phẩm giao dịch trong giai đoạn thí điểm sẽ là heo mảnh sau giết mổ, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Phương thức triển khai được thiết kế theo hướng thận trọng, trên nguyên tắc tự nguyện, vận hành song song với hệ thống phân phối truyền thống, nhằm bảo đảm không gây xáo trộn thị trường. Các bên tham gia có thể lựa chọn giao dịch qua sàn hoặc tiếp tục theo kênh hiện có, qua đó từng bước làm quen với mô hình mới.

Đáng chú ý, việc đưa thịt heo lên sàn không chỉ đơn thuần là thay đổi kênh giao dịch mà còn kéo theo yêu cầu chuẩn hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu chăn nuôi, giết mổ đến phân phối. Các yếu tố như tiêu chuẩn chất lượng, quy trình kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành điều kiện bắt buộc, tạo nền tảng cho một thị trường vận hành chuyên nghiệp hơn.

Cuộc họp cũng ghi nhận sự sẵn sàng tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành, cho thấy niềm tin bước đầu vào mô hình giao dịch mới, đồng thời phản ánh nhu cầu thực tế về một cơ chế minh bạch và ổn định hơn trong xác lập giá.

Hướng tới hình thành giá tham chiếu và bảo vệ người chăn nuôi

Phát biểu tại cuộc họp, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nhấn mạnh yêu cầu tổ chức lại thị trường thịt heo theo hướng công khai, minh bạch, trong đó việc niêm yết giá và thông tin hàng hóa cần được thực hiện đầy đủ, rõ ràng.

Theo ông, việc gắn niêm yết với truy xuất nguồn gốc không chỉ nâng cao chất lượng giao nhận và bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn góp phần điều tiết cung – cầu, từng bước hình thành mặt bằng giá minh bạch cho toàn thị trường. Khi vận hành hiệu quả, sàn giao dịch có thể trở thành cơ sở để xây dựng giá tham chiếu, giảm thiểu tình trạng biến động bất thường và hạn chế rủi ro cho các chủ thể tham gia.

Đáng chú ý, mô hình này không loại bỏ vai trò của thương lái hay các trung gian truyền thống, mà hướng tới chuẩn hóa hoạt động của các chủ thể này theo hướng công khai về giá cả và chất lượng. Qua đó, thị trường vẫn duy trì tính linh hoạt nhưng được vận hành trong khuôn khổ minh bạch và có kiểm soát.

Đối với người chăn nuôi, đây được xem là cơ hội để tiếp cận trực tiếp hơn với thị trường, giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian, hạn chế tình trạng bị ép giá, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng.

Cơ quan quản lý cũng đề nghị Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh sớm xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, trong đó đặc biệt chú trọng công tác truyền thông để người chăn nuôi và doanh nghiệp hiểu rõ cơ chế hoạt động, từ đó từng bước tham gia vào hệ thống giao dịch mới.

Trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài, từ biến động giá nguyên liệu đến dịch bệnh và thương mại quốc tế, việc ứng dụng mô hình giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng điều tiết và ổn định thị trường trong dài hạn.