Thể chế phải trở thành nguồn lực cho tăng trưởng

Tại Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 6/2026, yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là đổi mới tư duy lập pháp, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, giảm chi phí tuân thủ và bảo đảm mọi chính sách mới đều hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp thay vì tạo thêm rào cản.

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số và vận hành mô hình chính quyền địa phương ba cấp, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật không còn chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật lập pháp mà trở thành điều kiện tiên quyết để khơi thông nguồn lực phát triển. Chính vì vậy, Chính phủ dành một phiên họp chuyên đề để xem xét đồng thời nhiều dự án luật, nghị quyết quan trọng trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp không thường lệ.

Một trong những thông điệp nổi bật được nhấn mạnh tại phiên họp là quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Phải tạo đột phá mới về thể chế, pháp luật, khơi thông nguồn lực phát triển để thể chế không còn là điểm nghẽn mà phải là nguồn lực cho phát triển". Đây được xem là định hướng xuyên suốt cho quá trình sửa đổi, hoàn thiện pháp luật trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, không mang tính chiến dịch. Theo chỉ đạo của Chính phủ, việc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục phải được thực hiện liên tục nhằm giảm chi phí, thời gian thực hiện cho doanh nghiệp, qua đó cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Điểm đáng chú ý tại phiên họp lần này là yêu cầu thay đổi tư duy trong xây dựng chính sách. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh nguyên tắc không thiết kế chính sách theo hướng chuyển gánh nặng về phía người dân và doanh nghiệp. Đây được xem là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ quá trình xây dựng pháp luật.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều quy định tuy đã được cắt giảm trên giấy tờ nhưng lại xuất hiện dưới hình thức khác thông qua tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các yêu cầu hành chính mới. Chính phủ yêu cầu chấm dứt tình trạng này, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, nơi việc chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" sẽ được đẩy mạnh nhằm giảm thủ tục nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Ở lĩnh vực hải quan, yêu cầu đặt ra là tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn quy trình thủ tục, đồng thời rà soát các quy định pháp luật chuyên ngành để giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Với lĩnh vực đầu tư, việc thể chế hóa các chủ trương lớn về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sẽ được triển khai theo thủ tục rút gọn nhằm đẩy nhanh tiến độ ban hành chính sách.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, các quy định sửa đổi được định hướng theo mục tiêu phát triển đồng bộ thị trường vốn, thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát rủi ro để bảo đảm an toàn hệ thống.

Nâng chất lượng xây dựng pháp luật bằng trách nhiệm và công nghệ

Song song với việc hoàn thiện nội dung chính sách, Chính phủ cũng yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức xây dựng pháp luật. Theo đó, người đứng đầu các bộ, ngành phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về chất lượng và tiến độ xây dựng văn bản, khắc phục tình trạng chậm trễ do phối hợp kéo dài giữa các cơ quan.

Một yêu cầu khác là hạn chế tối đa việc ban hành quá nhiều văn bản hướng dẫn thi hành. Việc xây dựng luật cần theo hướng rõ ràng, khả thi ngay từ đầu, tránh đưa vào luật những quy định quá chi tiết hoặc các nội dung mang tính định lượng cứng, bởi điều này có thể làm giảm tính linh hoạt trong quá trình thực hiện.

Đáng chú ý, Chính phủ sẽ bắt đầu thí điểm đánh giá hiệu quả công tác xây dựng pháp luật bằng hệ thống chỉ số KPI từ quý III/2026. Kết quả đánh giá sẽ được sử dụng để xem xét mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các cơ quan chủ trì xây dựng pháp luật. Cùng với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số vào toàn bộ quy trình xây dựng, thực thi pháp luật cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị.

Để bảo đảm hệ thống pháp luật vận hành đồng bộ, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương hoàn thành việc ban hành 15 văn bản quy định chi tiết còn chậm tiến độ cùng 45 nghị định hướng dẫn các luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm tránh khoảng trống pháp lý, bảo đảm các chính sách mới có thể nhanh chóng đi vào cuộc sống. Trọng tâm cải cách thể chế không chỉ nằm ở việc sửa đổi các đạo luật mà còn hướng tới xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh.

Khi thể chế được thiết kế theo hướng kiến tạo phát triển, giảm chi phí tuân thủ và tăng tính dự báo, đây sẽ trở thành nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và không để phát sinh thủ tục mới. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện các dự án luật theo hướng giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, cải cách mạnh thủ tục hải quan, hoàn thiện Luật Đầu tư, phát triển thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp gắn với kiểm soát rủi ro và chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường.