Tháo gỡ nút thắt dự án BT chuyển tiếp

Trong nhiều năm qua, hàng loạt dự án BT trên cả nước rơi vào tình trạng đình trệ do những thay đổi về quy định pháp luật và sự chồng chéo trong cơ chế thanh toán quỹ đất.

Thông báo số 42/TB-VPCP của Văn phòng Chính phủ vừa qua là một tín hiệu cực kỳ quan trọng, hiện thực hóa chủ trương của Quốc hội tại Nghị quyết số 206/2025/QH15 về việc ban hành các cơ chế đặc biệt để xử lý sai lệch và khó khăn tồn đọng.

Nghị quyết mới này sẽ có hiệu lực từ thời điểm ban hành đến hết tháng 2 năm 2027, tạo ra một khung cửa hẹp nhưng đầy giá trị để các địa phương và nhà đầu tư cùng ngồi lại giải quyết dứt điểm các dự án đang dang dở.

Điểm mấu chốt là phạm vi áp dụng được khoanh vùng rất rõ ràng chỉ những dự án đã được tổng hợp trên Hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo về giải quyết các dự án tồn đọng (Hệ thống 751) mới được xem xét. Điều này đảm bảo tính tập trung, tránh tình trạng dàn trải và giúp Nhà nước kiểm soát chặt chẽ danh mục dự án cần xử lý.

Đặc biệt, cơ chế này chỉ dành cho những dự án đã có kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc xác định rõ không sai phạm. Đây là bước đi thận trọng nhưng quyết liệt của Chính phủ nhằm mục tiêu kép vừa giải phóng nguồn lực cho phát triển kinh tế, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, không để xảy ra tình trạng "hợp thức hóa" cho những sai phạm cố ý.

Nút thắt lớn nhất của các dự án BT bấy lâu nay chính là thời điểm xác định giá đất để thanh toán cho nhà đầu tư. Nghị quyết mới đã đưa ra câu trả lời cụ thể là thời điểm xác định giá đất để tính thu tiền sử dụng đất đối với quỹ đất thanh toán chính là thời điểm Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất.

Quy định này giúp loại bỏ những tranh cãi kéo dài về việc áp dụng giá đất tại thời điểm ký hợp đồng hay thời điểm hoàn thành dự án, tạo ra một thước đo minh bạch và sòng phẳng cho cả ngân sách nhà nước và doanh nghiệp.

Một điểm mới đầy tính nhân văn và công bằng trong kinh tế là cơ chế hỗ trợ lãi suất trả chậm. Thực tế, nhiều nhà đầu tư đã hoàn thành công trình BT từ lâu nhưng Nhà nước lại chậm trễ trong việc giao quỹ đất đối ứng để thanh toán.

Theo cơ chế mới, nhà đầu tư sẽ được hỗ trợ lãi suất tính từ thời điểm nghiệm thu công trình đến khi có quyết định giao đất chính thức. Đây là sự ghi nhận sòng phẳng đối với chi phí cơ hội và gánh nặng nợ vay mà doanh nghiệp phải gánh chịu, giúp khôi phục niềm tin cho cộng đồng nhà đầu tư.

Tuy nhiên, Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu tuyệt đối cho Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan trong việc hoàn thiện dự thảo phải thiết kế các tầng nấc kiểm soát chặt chẽ để chống trục lợi chính sách. Việc phân cấp, phân quyền cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố quyết định sẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình cao nhất của người đứng đầu địa phương.

Dự kiến, Nghị quyết sẽ chính thức được ký ban hành trước ngày 5/2/2026. Đây không chỉ là một văn bản gỡ khó về thủ tục, mà là một hành động thực tế nhằm khơi thông dòng vốn, hoàn thiện các công trình hạ tầng trọng điểm và đưa những "khu đất vàng" đang bỏ hoang trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Khi những vướng mắc của dự án BT được tháo gỡ, thị trường bất động sản và hạ tầng tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM hay Khánh Hòa sẽ có thêm một động lực mạnh mẽ để bứt phá trong giai đoạn tới.

Khi những rào cản về định giá đất và cơ chế thanh toán được minh bạch hóa, những "khu đất vàng" sẽ sớm được đánh thức, các công trình hạ tầng dang dở sẽ nhanh chóng được hoàn thiện để phục vụ cộng đồng.

Quan trọng hơn, bài học từ việc xử lý các dự án BT tồn đọng này sẽ đặt nền móng cho những phương thức hợp tác công - tư (PPP) thế hệ mới bền vững hơn, chặt chẽ hơn trong tương lai.

Với tinh thần lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ, việc khơi thông dòng vốn BT sẽ tạo ra cú hích quan trọng, góp phần đưa diện mạo đô thị vươn tầm hiện đại, xứng tầm trong năm 2026 và những năm tiếp theo.