Vừa qua, Văn phòng Chính phủ đã ban hành Thông báo số 304/TB-VPCP ngày 8/7/2024 kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà tại cuộc họp về việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp.
Chính phủ gỡ vướng dự án BT chuyển tiếp. Ảnh minh hoạ
Tại Thông báo, Phó Thủ tướng đánh giá cao Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã dành thời gian nghiên cứu, đề xuất giải quyết tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp. Tuy nhiên, tại văn bản số 4443/VPCP-PL ngày 26/6/2024 của Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo trình Quốc hội sửa đổi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư ngay trong tháng 10 năm 2024. Do đó, việc trình Quốc hội ban hành Nghị quyết xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp cùng thời điểm với việc sửa đổi luật là khó thuyết phục.
Hình thức hợp đồng BT đã được triển khai trong nhiều năm, góp phần phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều vướng mắc, trong đó có nguyên nhân do quy định của pháp luật chưa đầy đủ hoặc còn cách hiểu chưa thống nhất. Nếu được nghiên cứu kỹ lưỡng, đề xuất cơ chế thực hiện rõ ràng, minh bạch thì hình thức hợp đồng BT sẽ phát huy được hiệu quả. Tại Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và tại Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua vào ngày 28/6/2024, Quốc hội đã cho phép triển khai loại hợp đồng BT.
Để bảo đảm xử lý tổng thể, giải quyết các tồn tại, vướng mắc và khơi thông nguồn lực đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) (trong đó có các dự án BT), Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, khẩn trương triển khai các thủ tục theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tiến độ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV vào tháng 10/2024.
Đồng thời, để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị hồ sơ sửa đổi Luật, Bộ Kế hoạch và Đầu tư khẩn trương thành lập Ban soạn thảo, Tổ biên tập gồm các bộ, ngành có liên quan (Kế hoạch và Đầu tư; Tài chính; Tài nguyên và Môi trường; Giao thông vận tải; Xây dựng; Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Y tế, Giáo dục và Đào tạo; Công Thương;...) và các chuyên gia am hiểu lĩnh vực; đề xuất Thủ tướng Chính phủ thành lập Ban chỉ đạo (nếu cần thiết), hoàn thành trước ngày 10/7/2024.
Theo quy định tại Khoản 5 Điều 3 Nghị định 63/2018/NĐ-CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư (có hiệu lực thi hành từ ngày 19/6/2018), Dự án BT là dự án đầu tư xây dựng công trình theo hình thức Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao.
Dự án đầu tư xây dựng theo hợp đồng BT cũng như các dự án đầu tư xây dựng nói chung bao gồm 3 giai đoạn như chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng đưa công trình vào vận hành khai thác.
Ngoài những văn bản pháp lý quy định về đầu tư xây dựng trong 3 giai đoạn; thì dự án BT còn có những văn bản pháp lý riêng cho hình thức đầu tư này. Các văn bản pháp lý điều tiết dự án BT gồm:
BT là hợp đồng xây dựng – chuyển giao công trình. BT là hình thức đầu tư được ký giữa cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng (chủ yếu là công trình giao thông).
Sau khi xây dựng xong công trình, Chính phủ sẽ tạo điều kiện cho nhà đầu tư thực hiện dự án khác để thu hồi vốn đầu tư theo thỏa thuận trong hợp đồng BT trong thời gian nhất định. Hết thời gian này, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho Nhà nước Việt Nam quản lý và sử dụng.
BT là một trong những dự án đầu tư hàng đầu được sử dụng rộng rãi và phổ biến trong xây dựng kết cấu hạ tầng. Dự án BT được hiểu theo cách đơn giản là những dự án được cấp phép xây dựng để chuyển giao lại cho Nhà nước, hay ngoài ra còn được gọi là đổi đất lấy cơ sở hạ tầng của Chính phủ. Các dự án BT hiện nay quyết định cho sự phát triển của hệ thống giao thông, điều kiện môi trường,… của nước ta.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Giao thông vận tải và các cơ quan có liên quan hướng dẫn UBND tỉnh Hòa Bình việc thanh toán kinh phí thanh toán Hợp đồng Dự án BT đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật.
Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) đã được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 9 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2021. Đây là lần đầu tiên khung pháp lý về đầu tư PPP được thiết kế ở cấp cao nhất, tạo cơ sở pháp lý cao, vững chắc cho việc thực thi các dự án PPP trong thời gian tới.
