Thái Nguyên kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp thế hệ mới

Nếu giai đoạn trước địa phương tạo dấu ấn bằng khả năng thu hút dòng vốn FDI quy mô lớn, thì chiến lược hiện nay là xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh, nơi hạ tầng, công nghệ, nguồn nhân lực và doanh nghiệp nội địa cùng phát triển để nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Chuyển từ thu hút vốn sang kiến tạo hệ sinh thái sản xuất

Thái Nguyên tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những cực tăng trưởng công nghiệp của cả nước khi dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp chính thức vượt mốc 8 tỷ USD tính đến tháng 6/2026. Lũy kế, toàn tỉnh có 246 dự án FDI với tổng vốn đăng ký trên 19 tỷ USD, tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài.

Các dự án mới tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo và công nghệ cao, với sự hiện diện của những dự án quy mô hàng tỷ USD như Samsung bán dẫn, Samsung Electro-Mechanics Việt Nam số 2 hay nhà máy sản xuất cực âm than chì nhân tạo của Posco Future M.

Sự dịch chuyển này phản ánh xu hướng lựa chọn dự án có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao thay vì mở rộng thu hút đầu tư theo chiều rộng. Đây cũng là nền tảng để Thái Nguyên hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao của khu vực phía Bắc.

Hiệu quả của chiến lược này được thể hiện khá rõ qua các chỉ số thương mại. Sáu tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh ước đạt 31,7 tỷ USD, tăng 25,62% so với cùng kỳ. Khu vực FDI tiếp tục đóng góp tới 98% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Dữ liệu khẳng định vai trò đầu tàu của khu vực FDI đối với tăng trưởng kinh tế địa phương, nhưng cũng cho thấy khoảng trống lớn của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Việc doanh nghiệp nội mới chỉ đóng góp khoảng 2% kim ngạch xuất khẩu đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng nếu muốn tạo ra một nền kinh tế có sức chống chịu cao hơn.

Đây cũng là điểm khác biệt trong định hướng phát triển của Thái Nguyên giai đoạn mới khi thu hút FDI không còn là mục tiêu cuối cùng mà trở thành động lực để hình thành hệ sinh thái công nghiệp có khả năng lan tỏa công nghệ, kỹ năng quản trị và cơ hội phát triển cho doanh nghiệp địa phương.

Hạ tầng tỷ đô tạo dư địa cho tăng trưởng dài hạn cho Thái Nguyên

Song song với thu hút đầu tư, Thái Nguyên đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng với quy mô lớn chưa từng có.

Ngày 30/6/2026, dự án cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Chợ Mới chính thức được khởi công theo hình thức PPP với chiều dài gần 100 km, tổng mức đầu tư hơn 21.229 tỷ đồng. Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho kết nối vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển công nghiệp.

Ngay sau đó, dự án Khu công nghệ số tập trung Yên Bình cũng được khởi công với quy mô gần 198 ha và tổng vốn đầu tư 3.534 tỷ đồng. Dự án được định hướng trở thành trung tâm thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cùng với đó là quy hoạch 19 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 6.400 ha, trong đó nhiều khu công nghiệp mới như Quyết Thắng, Yên Bình 2, Phú Bình và Tây Phổ Yên đang được mở rộng.

Điều này tạo ra quỹ đất công nghiệp lớn để đón các dự án công nghệ cao trong tương lai, đồng thời hình thành chuỗi liên kết sản xuất quy mô lớn giữa các khu công nghiệp. Ngoài hạ tầng, tỉnh cũng bắt đầu đầu tư vào hạ tầng nguồn nhân lực khi đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo khoảng 4.500 lao động phục vụ riêng cho ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Đây là bước chuẩn bị có ý nghĩa chiến lược bởi lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư những năm tới sẽ không chỉ nằm ở mặt bằng hay ưu đãi đầu tư mà còn phụ thuộc vào khả năng cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Muốn phát triển bền vững, doanh nghiệp nội phải lớn lên cùng FDI

Một điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển năm 2026 là Thái Nguyên không chỉ đặt mục tiêu thu hút thêm dự án đầu tư mà còn hướng tới nâng cao vai trò của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi sản xuất.

Tỉnh đặt mục tiêu tăng từ 10-15% số doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI ngay trong năm 2026, đồng thời hỗ trợ ít nhất 50 doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt các tiêu chuẩn quốc tế như ISO và IATF. Khi doanh nghiệp địa phương đáp ứng được các tiêu chuẩn quản trị và chất lượng quốc tế, cơ hội trở thành nhà cung cấp của các tập đoàn đa quốc gia sẽ lớn hơn, qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị sản xuất trong nước.

Để đạt mục tiêu này, doanh nghiệp không chỉ cần đầu tư công nghệ, nâng cấp hệ thống quản trị và kiểm soát chất lượng mà còn phải chủ động hiện diện trên các nền tảng dữ liệu kết nối công nghiệp hỗ trợ, sẵn sàng tham gia mạng lưới tìm kiếm nhà cung cấp của các tập đoàn FDI.

Thực tế cho thấy các doanh nghiệp FDI ngày càng có xu hướng tìm kiếm nhà cung cấp ngay tại địa phương nhằm rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí logistics và tăng khả năng thích ứng với biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là cơ hội lớn nhưng cũng là phép thử đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Bên cạnh phát triển công nghiệp, việc đồng loạt khởi công sáu dự án nhà ở xã hội với tổng vốn hơn 7.500 tỷ đồng, cung cấp gần 6.000 căn hộ cho người thu nhập thấp và công nhân cho thấy Thái Nguyên đang quan tâm nhiều hơn đến chất lượng môi trường đầu tư.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút lao động ngày càng gay gắt, nhà ở xã hội không chỉ là chính sách an sinh mà còn trở thành một phần của hạ tầng sản xuất. Khi người lao động được bảo đảm chỗ ở ổn định, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực tuyển dụng và giữ chân nhân lực, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

Mục tiêu tăng trưởng GRDP 11% trong năm 2026, cùng với tổng vốn đầu tư toàn xã hội ước đạt 43,1 nghìn tỷ đồng trong sáu tháng đầu năm và gần 1.000 doanh nghiệp thành lập mới, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với môi trường kinh doanh của tỉnh vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, thước đo quan trọng của giai đoạn phát triển mới sẽ không chỉ là quy mô vốn FDI hay tốc độ tăng trưởng xuất khẩu. Giá trị bền vững hơn nằm ở khả năng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp, nơi doanh nghiệp nội địa có thể phát triển cùng khu vực FDI, từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu giải được bài toán liên kết này, Thái Nguyên không chỉ giữ vững vị thế là "thủ phủ" FDI công nghệ cao mà còn có cơ hội trở thành một trung tâm công nghiệp hiện đại với sức cạnh tranh được tạo nên từ cả dòng vốn quốc tế và nội lực doanh nghiệp Việt.