Tạo động lực cho kinh tế tuần hoàn từ hành lang pháp lý EPR

Tăng cường vai trò chủ động của khu vực tư nhân

Tại Hội thảo do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) vừa tổ chức, các chuyên gia khẳng định cơ chế EPR không đơn thuần dừng lại ở việc tuân thủ quy định hay đóng góp tài chính. Đây là công cụ thay đổi cách tài nguyên vận hành trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khâu thiết kế, chọn vật liệu, tiêu dùng cho đến thu gom và tái chế.

Đánh giá về tính thiết yếu của hệ thống, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam khẳng định, EPR giúp biến vật liệu có nguy cơ thành chất thải thành giá trị kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng một Việt Nam sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Đồng quan điểm, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, không nên nhìn nhận EPR là một nghĩa vụ tài chính thuần túy, mà là cơ chế kiến tạo động lực để doanh nghiệp chủ động thay đổi thiết kế, lựa chọn vật liệu và đầu tư vào các giải pháp bền vững.

Theo định hướng từ Cục Môi trường, các quy định mới sẽ tăng cường vai trò của khối tư nhân với sự đồng hành kiến tạo từ Nhà nước. Phân tích sâu hơn về các điểm mới trong dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, ông Đỗ Tiến Đoàn, Phó trưởng phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường cho biết, dự thảo đề xuất bãi bỏ hoàn toàn hình thức đóng góp tài chính, buộc nhà sản xuất và nhập khẩu phải trực tiếp tổ chức thu hồi, tái chế hoặc thông qua đơn vị có năng lực nhằm tăng tính chủ động.

Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định sản phẩm, bao bì thuộc danh mục chịu thuế bảo vệ môi trường sẽ không phải thực hiện trách nhiệm xử lý chất thải nhằm tránh chồng chéo nghĩa vụ tài chính. Bên cạnh đó, việc mở rộng đối tượng miễn thực hiện trách nhiệm tái chế đối với doanh nghiệp quy mô nhỏ cũng được tính toán nhằm giảm chi phí tuân thủ, bảo đảm tính khả thi theo năng lực thực tế.

Tăng tính minh bạch và chuyên nghiệp cho hệ thống thu gom

Để EPR vận hành hiệu quả theo chuẩn mực quốc tế, đại diện UNDP khuyến nghị tập trung vào việc thúc đẩy các Tổ chức Trách nhiệm nhà sản xuất (PRO) làm trung tâm kết nối giữa nhà sản xuất với hệ thống thu gom, phân loại và tái chế.

Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đang xem xét bổ sung các tiêu chuẩn cụ thể về năng lực tài chính, năng lực thu gom và hệ thống quản lý dữ liệu điện tử đối với PRO. Theo định hướng này, PRO sẽ là tổ chức được ủy quyền, thay mặt nhà sản xuất chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc điều phối, thu hồi, vận chuyển, xác nhận khối lượng tái chế và thực hiện kiểm toán độc lập, tạo nền tảng để toàn bộ quá trình vận hành chuyên nghiệp và minh bạch.

Song song với việc chuẩn hóa tổ chức trung gian, lộ trình điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc cũng sẽ được thiết kế theo từng giai đoạn, từng bước nâng cao theo sự phát triển của công nghệ và năng lực thu gom thực tế. Cách tiếp cận có tính dự báo cao này giúp cộng đồng doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xây dựng phương án tài chính và chiến lược đầu tư dài hạn.

Sự chuyển dịch từ nghĩa vụ thụ động sang chủ động đầu tư thông qua cơ chế EPR hoàn thiện sẽ là nền tảng vững chắc, giúp cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tối ưu hóa nguồn lực và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững.

Cơ chế EPR (Trách nhiệm mở rộng của Nhà sản xuất - Extended Producer Responsibility) là chính sách môi trường yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu phải chịu trách nhiệm quản lý, thu gom, tái chế hoặc xử lý rác thải từ sản phẩm và bao bì của họ sau khi người tiêu dùng thải bỏ.