Tăng trưởng hai con số cần động lực mới

Tại hội thảo khoa học diễn ra tháng 9/2026 ở Hà Nội, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp phải giữ vị trí trung tâm trong mô hình tăng trưởng mới, trong khi cải cách thể chế là điều kiện để khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Từ tăng trưởng dựa vào đầu vào sang tăng năng suất

Đánh giá giai đoạn 2021-2025, ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính, cho rằng kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm, song mô hình tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn, lao động và tài nguyên. Hiệu quả phân bổ nguồn lực chưa cao, trong khi đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa đạt kỳ vọng.

Theo ông Nguyễn Quốc Anh, các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần thu hẹp, vì vậy mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 phải dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, cần tiếp tục làm rõ khả năng huy động nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và môi trường để tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, cho rằng để đạt mức tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy hấp thụ công nghệ, đầu tư và đổi mới sáng tạo. Đây là ba yếu tố có quan hệ trực tiếp với năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo các chỉ tiêu được TS. Cấn Văn Lực đề xuất, TFP cần đóng góp trên 55% vào tăng trưởng GDP, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP và năng suất lao động tăng bình quân khoảng 8,5%/năm. Hệ số ICOR cũng cần giảm về khoảng 4,5-4,8 lần, qua đó nâng hiệu quả của dòng vốn đầu tư.

Các con số này cho thấy yêu cầu cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng nguồn lực. Thay vì tiếp tục mở rộng đầu vào để duy trì tốc độ tăng trưởng, nền kinh tế phải nâng hiệu quả của vốn, lao động và công nghệ. Theo đánh giá tại hội thảo, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, cải cách thể chế, liên kết vùng và chuyển đổi xanh có thể tạo thêm khoảng 2,8-3,7 điểm phần trăm tăng trưởng GDP mỗi năm.

Trong đó, khoa học công nghệ và chuyển đổi số được kỳ vọng đóng góp thêm 0,8-1,2 điểm phần trăm; thúc đẩy các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng đóng góp 0,5-0,8 điểm phần trăm; cải cách thể chế và xử lý các dự án tồn đọng có thể tạo thêm 0,3-0,7 điểm phần trăm mỗi nhóm. Chuyển đổi xanh được tính toán có thể đóng góp thêm 0,2-0,3 điểm phần trăm.

Khơi thông nguồn lực, đặt doanh nghiệp vào trung tâm

Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, mục tiêu tăng trưởng phải được đặt trong mối quan hệ với phát triển bền vững, chính sách tiền tệ, giảm nghèo và an sinh xã hội. Tăng tốc nền kinh tế cần đi cùng với nâng chất lượng tăng trưởng và khả năng lan tỏa của các động lực phát triển.

Một điểm đáng chú ý được ông Võ Trí Thành nhấn mạnh là cơ cấu nguồn lực đầu tư. Nguồn vốn Nhà nước hiện chiếm khoảng 30%, trong khi khoảng 70% đến từ nguồn lực xã hội và quốc tế. Điều đó cho thấy khu vực tư nhân và dòng vốn quốc tế sẽ giữ vai trò lớn trong việc tạo ra năng lực tăng trưởng mới.

Vấn đề đặt ra là nguồn vốn phải được đưa vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị và nâng năng suất. Với FDI, định hướng được đặt ra là thu hút dòng vốn xanh hơn, chất lượng cao hơn, có khả năng chuyển giao công nghệ và tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước. Nếu dòng vốn nước ngoài hoạt động tách rời khỏi khu vực doanh nghiệp nội địa, khả năng lan tỏa công nghệ và nâng năng lực sản xuất trong nước sẽ bị hạn chế.

Hiệu quả sử dụng vốn cũng trở thành yêu cầu cấp thiết. Hệ số ICOR được đưa ra ở mức 6,43 hiện nay và mục tiêu đặt ra là giảm xuống khoảng 4,0-4,8 lần. Muốn đạt mục tiêu này, cách tiếp cận về vốn phải thay đổi từ câu hỏi có bao nhiêu vốn sang vốn được đưa vào đâu và tạo ra bao nhiêu giá trị.

Cải cách thể chế vì thế giữ vai trò trực tiếp trong việc khơi thông nguồn lực. Các chuyên gia đề xuất tiếp tục cắt giảm thủ tục, xử lý chồng chéo pháp lý theo hướng “một luật sửa nhiều luật”, đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm để giảm tâm lý e ngại trong thực thi. Những dự án tồn đọng cũng cần được xử lý để đưa nguồn lực đang bị đình trệ trở lại nền kinh tế.

Bên cạnh vốn và thể chế, nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định khả năng hấp thụ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đào tạo phải gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt ở những lĩnh vực trực tiếp phục vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các đại biểu tại hội thảo đồng thuận với quan điểm đặt doanh nghiệp ở vị trí trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Nhà nước cần tập trung kiến tạo môi trường kinh doanh, hoàn thiện thể chế và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đầu tư, ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình sản xuất và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.

Bảy đầu tàu kinh tế gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Bình Dương và Quảng Ninh hiện được xác định đóng góp 64% GDP cả nước. Theo định hướng được đưa ra tại hội thảo, cần tạo điều kiện để các đầu tàu phát huy lợi thế riêng, đồng thời tăng liên kết vùng để mở rộng sức lan tỏa.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 yêu cầu thay đổi từ cách phân bổ nguồn lực đến cách đo lường hiệu quả tăng trưởng. Khi vốn xã hội và quốc tế chiếm tỷ trọng lớn, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm và năng suất trở thành yếu tố quyết định, cải cách thể chế phải đi trước một bước để mở rộng không gian đầu tư, nâng hiệu quả sử dụng vốn và tạo động lực mới cho nền kinh tế.