Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước để kiến tạo phát triển

Xóa bỏ điểm nghẽn và chuyển đổi tư duy quản trị

Qua gần 4 thập kỷ đổi mới, khu vực doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của đất nước. Nhiều tập đoàn, tổng công ty đã từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động và giữ vai trò nòng cốt trong các lĩnh vực trọng yếu.

Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn về cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện. Tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm; chất lượng quản trị tại nhiều đơn vị chưa theo kịp yêu cầu phát triển và hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa tương xứng với quy mô vốn nắm giữ.

Tại hội thảo mới đây do Báo Tiền Phong tổ chức, Tổng Biên tập Phùng Công Sưởng nhận định, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn mới với mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước không chỉ là việc sắp xếp lại tổ chức hay xử lý những tồn tại của quá khứ.

Yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang quản trị vốn nhà nước theo nguyên tắc thị trường, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực công và xây dựng những doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt các ngành, lĩnh vực chiến lược.

Sự chuyển dịch này đòi hỏi bước đột phá về tư duy lập pháp và điều hành. Đánh giá về định hướng chiến lược, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị. Nếu tiếp tục nhìn nhận tái cơ cấu chủ yếu dưới góc độ cổ phần hóa hay giảm số lượng doanh nghiệp thì sẽ không đáp ứng được yêu cầu phát triển mới.

Điểm cốt lõi cần quán triệt là chuyển từ tư duy sắp xếp doanh nghiệp sang cơ cấu lại, phân bổ lại và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy chủ yếu nắm giữ tài sản sang tư duy sử dụng tài sản để kiến tạo phát triển, từ thoái vốn đơn thuần sang quản trị hiệu quả danh mục vốn. Quá trình này phải thực hiện đồng bộ từ quản trị, ngành nghề, tài sản, đất đai đến công nghệ và nguồn nhân lực.

Tháo gỡ thể chế để định hình các doanh nghiệp đầu chuỗi

Để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò mở đường và dẫn dắt, bài toán thể chế và quyền tự chủ trong đầu tư, sản xuất, kinh doanh phải được giải quyết triệt để. Việc tiếp tục rà soát Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp cùng các quy định liên quan là cơ sở để tháo gỡ các vướng mắc, tăng cường phân cấp phân quyền và nâng cao quyền chủ động cho doanh nghiệp. Việc thiết kế mô hình quản trị mới phải bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước nhưng không làm gia tăng các tầng nấc trung gian hay bộ máy cồng kềnh.

Một nội dung trọng tâm được Nghị quyết 79 đặt ra là đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động chuyển từ dựa vào các chỉ tiêu tài chính ngắn hạn hằng năm sang đánh giá tổng thể dài hạn. Thay đổi này sẽ tạo tâm lý an tâm cho các nhà quản lý khi quyết định dấn thân đầu tư vào những ngành nghề có độ mạo hiểm cao, đòi hỏi hàm lượng khoa học công nghệ lớn và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh việc nâng cao năng lực nội tại, việc xác định các lĩnh vực then chốt và tạo sự liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước với các thành phần kinh tế khác giữ vai trò quyết định trong việc xây dựng hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh. Theo ông Nguyễn Đức Hiển, cần nghiên cứu lựa chọn những đơn vị đủ năng lực để phát triển thành doanh nghiệp đầu chuỗi trong các ngành chiến lược, thúc đẩy liên kết chặt chẽ với khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Đồng thời, việc đẩy nhanh nghiên cứu cơ cấu lại toàn diện mô hình hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) để tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia sẽ là công cụ then chốt giúp tối ưu hóa nguồn lực công, thực hiện các nhiệm vụ đầu tư chiến lược và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Khi các chủ trương từ Nghị quyết 79 sớm được thể chế hóa đồng bộ, khu vực doanh nghiệp nhà nước sẽ thực sự cởi bỏ được chiếc áo hẹp cơ chế để bứt phá, khẳng định vai trò nòng cốt và dẫn dắt nền kinh tế bước vào kỷ nguyên phát triển mới.