Số hóa làng nghề đưa sản vật vươn tầm

Khi nông sản số hóa để thoát ly trung gian

Bước sang năm 2026, một làn sóng mới đang định hình lại phương thức tiêu thụ nông sản và sản phẩm OCOP tại Việt Nam làn sóng "chợ số" địa phương. Không còn gói gọn trong các văn phòng máy lạnh hay những bảng biểu lý thuyết, công nghệ số đã thực sự trở thành công cụ sinh kế trực tiếp cho hàng triệu hộ kinh doanh.

Từ các làng nghề truyền thống ngoại thành Hà Nội đến các vùng trồng sầu riêng tại Đắk Lắk, chuyển đổi số đang mở ra những cánh cửa chưa từng có để hàng Việt tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng toàn cầu.

Tại TP. Hà Nội đang chứng kiến sự trỗi dậy của các sàn thương mại điện tử cấp xã, tiêu biểu như Thanh Trì Mart. Theo ông Lã Văn Huy, Chủ tịch UBND xã Thanh Trì, sàn giao dịch này đóng vai trò là cầu nối trực tiếp, giúp các hộ sản xuất giảm dần sự phụ thuộc vào các đầu mối trung gian vốn luôn là nút thắt làm giảm giá trị nông sản bấy lâu nay. Việc đưa hàng hóa lên nền tảng số không chỉ là mở thêm một kênh bán hàng, mà còn là quá trình chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu bài bản ngay từ gốc.

Bên cạnh đó, xu hướng livestream bán hàng đã không còn là sân chơi riêng của giới trẻ thành thị. Ngay cả những mặt hàng xuất khẩu tỷ USD như sầu riêng Đắk Lắk cũng đang được số hóa năng lực truyền thông.

Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, việc đưa nông sản lên môi trường mạng là hướng đi bắt buộc để nâng cao năng lực chuẩn hóa và sức cạnh tranh. Điều này giúp doanh nghiệp Việt không chỉ "đi xa" hơn về địa lý mà còn "đi sâu" hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hành lang pháp lý và bài toán cân bằng vùng miền

Dưới góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và công nghệ số thông tin, dự báo thương mại điện tử có thể chiếm tới 60-70% tổng giá trị hàng hóa của nền kinh tế số tại Việt Nam. Với 55% dân số có xu hướng mua sắm trực tuyến và tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh đạt mức 85%, dư địa cho "chợ số" là vô cùng lớn.

Đặc biệt, từ giữa năm 2026, Luật Thương mại điện tử có hiệu lực sẽ thiết lập một khung pháp lý chặt chẽ, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và thúc đẩy thương mại điện tử xanh, bền vững.

Sự ra đời của luật mới sẽ siết chặt trách nhiệm của các chủ thể trong mô hình kinh doanh mới như tiếp thị liên kết hay livestream. Đây là bước đi cần thiết để bảo vệ các cơ sở sản xuất chân chính tại địa phương, vốn thường gặp khó khăn trong việc đối phó với hàng giả, hàng nhái trên mạng. Với sự hỗ trợ từ chính sách, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các startup vùng sâu vùng xa sẽ có cơ hội vượt qua giới hạn địa lý để chạm tới những thị trường khó tính nhất.

Tuy nhiên, một thực trạng đáng quan tâm là sự phân hóa vùng miền trong kinh tế số vẫn còn rất lớn. Hiện nay, Hà Nội và TP.HCM đang chiếm tới hơn 80% tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử cả nước, trong khi tất cả các địa phương còn lại chỉ chiếm chưa đầy 20%.

Con số này cho thấy công nghệ số dù đã xuống địa phương nhưng tốc độ lan tỏa chưa đồng đều. Để tạo ra sự phát triển bền vững, cần sự chủ động hơn nữa từ chính quyền các tỉnh thành trong việc xây dựng hệ sinh thái số địa phương, tương tự như cách hai thành phố lớn đang thực hiện.

Công nghệ số không đơn thuần là một công cụ kỹ thuật, nó là hộ chiếu để hàng Việt thoát khỏi ao làng. Khi tư duy của người nông dân và tiểu thương được nâng tầm qua các phiên livestream hay sàn thương mại điện tử, giá trị của sản vật Việt Nam sẽ không còn bị định giá bởi những thương lái mà bởi chính chất lượng và niềm tin của người tiêu dùng toàn cầu.