Làng nghề Việt: Từ hồi sinh đến khát vọng vươn xa

Ngày 25/9, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức hội nghị sơ kết 6 năm thực hiện Nghị định số 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn và 3 năm thực hiện Quyết định số 801/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Võ Văn Hưng; Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Trần Nam Hưng tham dự hội nghị cùng với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã và nhiều nghệ nhân.

Khôi phục và phát triển làng nghề

Báo cáo của Bộ NN&MT cho thấy sau 6 năm triển khai Nghị định 52 và gần 3 năm thực hiện Chương trình bảo tồn, nhiều kết quả tích cực đã đạt được, góp phần thiết thực vào chương trình xây dựng nông thôn mới và phát triển nông nghiệp bền vững.

Tổng doanh thu từ hoạt động ngành nghề nông thôn đạt 376.697 tỷ đồng, tăng 200.442 tỷ đồng so với năm 2019. Cả nước đã khôi phục, bảo tồn được 63 nghề truyền thống và 81 làng nghề có nguy cơ mai một. Hiện nay, cả nước có 263 nghề truyền thống, 1.975 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận (gồm 1.308 làng nghề và 667 làng truyền thống).

Lực lượng lao động trong ngành nghề nông thôn đạt hơn 2,1 triệu người, tăng 789 nghìn lao động so với năm 2019. Thu nhập bình quân đạt 4-5 triệu đồng/người/tháng, cao gấp đôi lao động thuần nông. Đáng chú ý, nhóm hàng thủ công mỹ nghệ chiếm tới 35% kim ngạch xuất khẩu hàng năm, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm, quảng bá sản phẩm và văn hóa làng nghề.

Bên cạnh kết quả tích cực, các đại biểu cũng chỉ ra nhiều bất cập. Nguồn nguyên liệu tập trung còn thiếu; tiêu chí, quy trình công nhận làng nghề chưa đồng bộ; chính sách hỗ trợ nghệ nhân chưa đủ mạnh để khuyến khích đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhiều mô hình quản lý, đào tạo nghề, truyền dạy còn rời rạc, thiếu liên kết chuỗi. Một số quy định tại Nghị định 52/2018/NĐ-CP chưa phù hợp thực tiễn mới, nhất là về phát triển hạ tầng, cơ sở dữ liệu số, bản đồ số, tín dụng xanh và tiêu chí làng nghề bền vững.

Ngoài ra, việc đầu tư còn dàn trải, thiếu chiều sâu; hoạt động xây dựng thương hiệu chưa đồng bộ; công tác xúc tiến thương mại và hội nhập quốc tế còn hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng.

Hướng tới mục tiêu “xanh hơn - số hơn - vươn xa hơn” trong phát triển ngành nghề nông thôn giai đoạn mới

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) cho biết, ngành nghề nông thôn, làng nghề truyền thống từ lâu trở thành một phần không thể thiếu trong cấu trúc kinh tế - văn hóa của nông thôn Việt Nam.

Trên lãnh thổ Việt Nam, mỗi làng nghề là một “bảo tàng sống” lưu giữ tinh hoa nghề cổ, là không gian đậm đà bản sắc vùng miền và cũng là nơi tạo sinh kế cho hàng triệu lao động nông thôn. Đằng sau từng sản phẩm thủ công là tâm huyết của bao thế hệ nghệ nhân, là cốt cách của người Việt vươn lên bằng chính đôi tay mình.

Nghị định số 52 ngày 12/4/2018 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn đã tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng, đồng bộ hơn cho lĩnh vực này. Sau 6 năm thực hiện nghị định đã góp phần khơi dậy tiềm năng và chuyển biến tích cực trong phát triển ngành nghề nông thôn.

Thể chế và chính sách bước đầu được cụ thể hóa ở các cấp; nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch và chính sách hỗ trợ thiết thực, đồng thời chú trọng lồng ghép với xây dựng nông thôn mới và phát triển OCOP.

Hàng nghìn làng nghề, cơ sở sản xuất được công nhận, hỗ trợ nâng cấp công nghệ, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và kết nối với thị trường trong nước và quốc tế.

Nhiều hoạt động quảng bá, xúc tiến được tổ chức quy mô từ Trung ương đến địa phương như: Festival làng nghề Việt Nam, hội chợ OCOP vùng miền, các tuần lễ thiết kế thủ công sáng tạo... bước đầu đã tạo dựng hình ảnh thương hiệu Việt Nam giàu bản sắc và năng động hội nhập.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai Nghị định số 52 bộc lộ nhiều bất cập về tiêu chí, chính sách đầu tư, tín dụng, đào tạo, bảo vệ môi trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sự phát triển của ngành nghề nông thôn vẫn chưa tương xứng với tiềm năng; nhiều làng nghề vẫn còn loay hoay trong bài toán nâng cao giá trị gia tăng, đổi mới công nghệ, phát triển bền vững và tiếp cận thị trường toàn cầu.

Do đó, cần thiết sự đánh giá toàn diện, khách quan kết quả thực hiện Nghị định số 52. Từ đó kiến nghị điều chỉnh, hoàn thiện chính sách pháp luật, hướng tới mục tiêu “xanh hơn - số hơn - vươn xa hơn” trong phát triển ngành nghề nông thôn giai đoạn mới.

Làng nghề là trụ cột sinh kế nông thôn, trung tâm du lịch văn hóa - sáng tạo và cầu nối hội nhập thương mại toàn cầu

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng cho biết, Bộ NN&MT đề xuất Chính phủ cho phép sửa đổi, bổ sung Nghị định số 52 với những định hướng hoàn thiện thể chế theo hướng tăng tính khả thi, cụ thể hóa cơ chế phân cấp - phân quyền cho địa phương. Xây dựng bộ tiêu chí làng nghề bền vững; lồng ghép mục tiêu phát triển xanh, tuần hoàn, số hóa và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, xác định vai trò làng nghề không chỉ là không gian văn hóa - kinh tế truyền thống, mà còn là trụ cột sinh kế nông thôn, trung tâm du lịch văn hóa - sáng tạo và cầu nối hội nhập thương mại toàn cầu.

Sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ theo hướng tăng cường hợp tác công - tư trong đầu tư hạ tầng làng nghề, tín dụng xanh, hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ trong nước và quốc tế, chuyển đổi số, thương mại điện tử và logistics.

Khuyến khích các địa phương xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ số làng nghề; thúc đẩy xây dựng các trung tâm sáng tạo - thiết kế cấp vùng, gắn đào tạo nghề với truyền nghề, tiêu chuẩn kỹ năng quốc gia, số hóa mô hình mô phỏng nghề…