Sẵn sàng đón làn sóng tài chính xanh bùng nổ nửa cuối năm 2025

Bức tranh tài chính xanh Việt Nam hiện tại được mô tả là khởi đầu đầy tiềm năng. Dù dư nợ tín dụng xanh cuối năm 2024 chỉ đạt 679 nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ trọng khiêm tốn so với tổng dư nợ toàn hệ thống, nhưng xu hướng tăng trưởng lại rất tích cực. Mục tiêu đầy tham vọng của Chính phủ là đưa tín dụng xanh đạt 10% tổng dư nợ vào năm 2025 và 25% vào năm 2030 cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong thời gian qua là sự thiếu thống nhất trong việc phân loại xanh, khiến các ngân hàng phải tự xây dựng bộ tiêu chí riêng, gây ra rủi ro trong đánh giá và quản lý chất lượng tài sản. Sự ra đời của Danh mục Phân loại Xanh (DMPLX) kèm theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg chính là ngôn ngữ chung cần thiết.

 DMPLX không chỉ chuẩn hóa định nghĩa, tiêu chí, mà còn giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu nguy cơ "tẩy xanh" (greenwashing), mở rộng sản phẩm tín dụng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Quan trọng hơn, nó tạo điều kiện thuận lợi để các ngân hàng tiếp cận nguồn vốn ngoại từ các định chế tài chính quốc tế, một xu hướng toàn cầu đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

So với các quốc gia ASEAN+3, thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam vẫn còn khá non trẻ, với chỉ hơn 1,2 tỷ USD trái phiếu xanh được phát hành trong 5 năm qua, trong khi con số này ở các nước lân cận như Indonesia, Malaysia, Thái Lan đã vượt 43 tỷ USD. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển khổng lồ của thị trường này tại Việt Nam.

Đối với doanh nghiệp, DMPLX giúp xác định rõ ràng các dự án xanh, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận kênh vốn thông qua phát hành trái phiếu xanh (TPX). Một trong những lợi ích nổi bật là khả năng tận dụng "Greenium" phần chênh lệch lợi suất ưu đãi mà nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận cho trái phiếu xanh do tác động tích cực đến môi trường và giá trị thương hiệu.

Mặc dù chưa có nhiều bằng chứng cụ thể tại Việt Nam, "Greenium" trung bình trong khu vực ASEAN+3 là 15 điểm cơ bản trên thị trường sơ cấp, cho thấy doanh nghiệp có thể tiết giảm chi phí vay và rủi ro vỡ nợ. Bên cạnh đó, TPX còn mang lại những giá trị phi tiền tệ như nâng cao uy tín, mở rộng tệp nhà đầu tư và cải thiện năng lực quản trị theo hướng bền vững, dù đi kèm với yêu cầu minh bạch và tuân thủ cao hơn.

FiinRatings dự báo nửa cuối năm 2025 sẽ chứng kiến khoảng 5-7 giao dịch trái phiếu xanh lớn từ các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng tái tạo, công trình xanh, xử lý nước thải, tái chế và nông nghiệp bền vững. Sự gia tăng tham gia của nhà đầu tư nước ngoài được kỳ vọng sẽ rất đáng kể nhờ DMPLX tạo ra sự tin cậy và minh bạch. Nhìn xa hơn, thị trường sẽ đa dạng hóa công cụ, không chỉ trái phiếu xanh truyền thống mà còn có trái phiếu liên kết bền vững và các sản phẩm tài chính chuyển đổi.

Các yếu tố chính thúc đẩy làn sóng này bao gồm: cam kết JETP với 15,5 tỷ USD, chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm, và dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam cao nhất ASEAN với 6,5-7% trong năm 2025.

Trong bối cảnh thuế quan biến động và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng ("green protectionism"), Việt Nam cần chủ động và linh hoạt. Mặc dù xu hướng này có thể làm tăng chi phí tiếp cận công nghệ, nó cũng thúc đẩy các khối thương mại khu vực như RCEP tìm kiếm cơ chế hợp tác tài chính xanh riêng, mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và tài chính xanh trong khu vực.

Để tận dụng tối đa cơ hội, các doanh nghiệp được khuyến nghị: đa dạng hóa nguồn vốn bằng cách tận dụng tối đa ưu đãi trong nước (hỗ trợ lãi suất 2%/năm), phát triển trái phiếu xanh để hưởng "Greenium", và tích cực tiếp cận vốn ESG quốc tế (như cam kết 12 tỷ USD từ HSBC cho Việt Nam).

Đồng thời, việc chuẩn bị cho chuỗi cung ứng xanh là vô cùng quan trọng, doanh nghiệp cần đầu tư sớm vào công nghệ sạch để tránh rủi ro từ thuế carbon biên giới CBAM của EU (có hiệu lực từ năm 2027) và xây dựng hệ thống giám sát phát thải chuyên nghiệp.

Hơn nữa, việc tận dụng cơ hội hợp tác khu vực là chiến lược thông minh; Việt Nam nên tích cực tham gia các sáng kiến ASEAN về tài chính bền vững và tìm kiếm đối tác trong khối RCEP (đặc biệt Nhật Bản, Hàn Quốc) trong chuyển giao công nghệ. Cuối cùng, xây dựng thương hiệu bền vững mạnh mẽ thông qua báo cáo ESG minh bạch, đầu tư R&D công nghệ xanh nội địa và mở rộng thị trường xuất khẩu sản phẩm xanh là điều cần thiết.

Với sự ra đời của DMPLX và các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, Việt Nam đang có cơ hội lớn để thu hút dòng vốn xanh quốc tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon toàn cầu vào năm 2050. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần chủ động và linh hoạt thích ứng với những thay đổi và xu hướng mới để nắm bắt cơ hội vàng này.