Triển khai cơ chế thử nghiệm phát triển kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh

Ở Việt Nam, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được định hướng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 10 năm 2021- 2030. Xây dựng kinh tế tuần hoàn được Đại hội XIII của Đảng xác định là một trong những định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 nhằm đạt các mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu trên quy mô lớn trong 10 năm tới. Bài viết khái quát một số mô hình, triển vọng và giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1658/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 và Quyết định 687/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. Trong suốt chặng đường hơn 10 năm triển khai và thực hiện kinh tế xanh, với sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước cùng với nhận thức của cộng đồng xã hội về tầm quan trọng của kinh tế xanh, cho đến nay nền kinh tế Việt Nam đã có những tiến bộ vượt bậc như: Hành vi sản xuất và tiêu dùng có nhiều thay đổi đáng kể và được cải thiện tích cực; ngày càng có nhiều hành động thiết thực đóng góp vào việc phát triển kinh tế xanh.

Thế giới đang trải qua những tác động cộng hưởng với mức độ và quy mô chưa từng có của ba thảm họa là đại dịch COVID-19, biến đổi khí hậu và sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, để lại các hệ lụy to lớn, nhiều mặt, không chỉ hiện nay mà còn với các thế hệ tương lai. Bởi vậy, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là xu hướng tất yếu. Hiện Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực phát huy tiềm năng, đẩy mạnh triển khai các kế hoạch, chiến lược nhằm đạt được sự tăng trưởng kinh tế, trong khi vẫn duy trì sự bền vững về môi trường.

Tại Việt Nam, xu hướng phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn xuất hiện chưa lâu, song với lợi thế của nước đi sau, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển một nền kinh tế xanh toàn diện, hướng tới sự phát triển bền vững, đạt mục tiêu hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường. Đây được coi là cơ hội phát triển kinh tế bền vững, mang lại nhiều lợi ích cho quốc gia, doanh nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân.

Từ kinh nghiệm quốc tế về phát triển KTTH

Tại diễn đàn, đại diện các chuyên gia kinh tế, đại diện các viện nghiên cứu đã trao đổi nhiều vấn đề vướng mắc trong phát triển kinh tế tuần hoàn với phát triển nền kinh tế xanh ở Việt Nam.

                   

Ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng ban nghiên cứu tổng hợp, Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương trao đổi, kinh tế tuần hoàn (KTTH) là một mô hình tổ chức hoạt động kinh tế hiện đại có tính khép kín và liên hoàn của nhiều đơn vị sản xuất gắn kết với nhau trên nguyên tắc "mọi thứ đều là đầu vào của sản phẩm khác”, tận dụng hiệu quả dịch vụ kết nối (tài chính, logistics, công nghệ thông tin và truyền thông), hướng tới liên kết sản xuất có tính tuần hoàn nhằm: tiết kiệm chi phí sản xuất và tối ưu hóa giá trị gia tăng trên cơ sở giảm thiểu chất thải trong quá trình sản xuất, hợp lý hóa quy trình đầu vào – đầu ra của các quy trình gắn với đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và thu nhập của người lao động, sản xuất và sử dụng hợp lý các dạng năng lượng tái tạo trong sản xuất, và phục hồi tài nguyên có thể tái tạo được, thúc đẩy tiêu dùng bền vững, giảm phát thải và góp phần chống biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường.

Ông Dương cũng tổng kết một số bài học có thể rút ra từ kinh nghiệm quốc tế về phát triển KTTH. quyết tâm và tư duy mở hướng mạnh mẽ tới khía cạnh “kinh tế” trong kinh tế tuần hoàn có ý nghĩa quan trọng, từ đó, mới có cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn một cách tổng thể nhất, trên bình diện quốc gia, với một hệ thống khung khổ pháp lý hoàn chỉnh để đạt được một hệ thống chính sách hoàn thiện. Cụ thể như; phát triển kinh tế tuần hoàn không thực hiện đồng nhất cho cả nền kinh tế, mà cần có những lĩnh vực ưu tiên, trọng tâm; trong các nền kinh tế sử dụng nhiều tài nguyên, việc chuyển đổi theo hướng kinh tế tuần hoàn có thể mang lại nhiều cơ hội theo đuổi đa dạng hóa kinh tế và tiếp cận các thị trường có giá trị cao hơn; hợp tác quốc tế có vai trò rất quan trọng, nhằm tiếp cận, ứng dụng và làm chủ khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế tuần hoàn; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thực hiện dự án kinh tế tuần hoàn là rất cần thiết.

Qua đó đề xuất thử nghiệm các lĩnh vực tham gia thực hiện dự án kinh tế tuần hoàn như: nông, lâm nghiệp, và thủy sản; công nghiệp; năng lượng; vai trò tài chính xanh.

Thay đổi tư duy, nhận thức

TS Trần Thị Hồng Minh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng: Thực tiễn công cuộc đổi mới trong hơn 35 năm qua cho thấy, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội. Kinh tế vĩ mô được duy trì ổn định; các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm; đặc biệt nhịp tăng trưởng GDP được duy trì ở mức cao, quy mô nền kinh tế liên tục được mở rộng, thu nhập bình quân đầu người được cải thiện đáng kể. Mặc dù vậy, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức không nhỏ về cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.

“Việc thúc đẩy việc phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn là một trong những giải pháp và hướng đi quan trọng phù hợp với định hướng mà nhiều quốc gia trên thế giới đang tiếp cận và chuyển đổi” - TS Trần Thị Hồng Minh khẳng định

Tại diễn đàn, các chuyên gia cũng cho rằng, khi luật pháp đủ để doanh nghiệp phải tuân thủ thì cần thiết phải có các biện pháp tài chính có tác động tích cực đến giá trị của doanh nghiệp. Tính bền vững kinh doanh không mâu thuẫn với hoạt động của các nhà đầu tư; và đây sẽ là động lực chính để triển khai. Trong đó, tài chính xanh như trái phiếu xanh, cổ phiếu xanh, tín dụng xanh là chiếm vai trò quan trọng.

TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh chia sẻ, việc cải cách thể chế, khung khổ pháp lý & chính sách; đào tạo; truyền thông… đòi hỏi cả hai cách tiếp cận: từ "dưới lên” và từ "trên xuống”; cần nỗ lực cả chính phủ, DN và các định chế tài chính, yêu cầu vốn đầu tư lớn, huy động và giải ngân vốn hiệu quả, hài hòa hóa quốc tế các tiêu chuẩn, quy chuẩn và công nhận lẫn nhau đ/v sản phẩm từ mô hình KTTH.

Tuy nhiên, cách hiểu và tư duy quản lý đối với các lĩnh vực tham gia cơ chế thử nghiệm không nên và không thể chỉ dựa vào tư duy quản lý ngành truyền thống. Nguyên nhân là do các mô hình kinh tế tuần hoàn mới, hiện đại có thể có sự gắn kết của nhiều hoạt động kinh tế thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn, dự án kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp có thể bao gồm các cấu phần về năng lượng sinh khối, dịch vụ chế biến nông sản... Qua đó, các chuyên gia cũng đề xuất các nội dung chính sách thử nghiệm về kinh tế xanh như:  chính sách khu công nghiệp, khu kinh tế, chính sách phân loại xanh, chính sách tư vấn công nghệ, chuyển giao công nghệ, chính sách tín dụng xanh, trái phiếu xanh, chính sách đào tạo lao động, chính sách đất đai.