Phối hợp tài khóa và tiền tệ để kiểm soát lạm phát

Cú sốc cung từ vùng chiến sự

Năm 2025 khép lại với những tín hiệu lạc quan khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân chỉ tăng 3,31%, tạo ra một hành lang an toàn để nền kinh tế bước vào năm 2026. Tuy nhiên, mục tiêu giữ lạm phát dưới mức 4,5% theo Nghị quyết của Quốc hội đang đối mặt với những thử thách khắc nghiệt ngay từ quý đầu năm.

Những biến động dữ dội tại Trung Đông, đặc biệt là các chiến dịch quân sự bùng phát từ cuối tháng 2/2026, đã kích ngòi cho một đợt sóng thần trên thị trường năng lượng toàn cầu. Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, giá dầu tăng không chỉ đơn thuần là câu chuyện tại các cột bơm xăng, mà là một cú sốc chi phí đẩy len lỏi vào mọi ngóc ngách sản xuất thông qua cơ chế truyền dẫn đa tầng.

Khi giá nhiên liệu leo thang, chi phí vận chuyển hàng hóa và vận hành máy móc ngay lập tức bị đẩy lên cao, kéo theo giá thành của hàng loạt mặt hàng thiết yếu. Đáng lo ngại hơn, căng thẳng địa chính trị còn đe dọa trực tiếp đến các tuyến vận tải biển trọng yếu.

Nếu các hãng tàu quốc tế buộc phải điều chỉnh tuyến đường để tránh vùng chiến sự hoặc thu hẹp tần suất khai thác, giá cước container và phí bảo hiểm hàng hải sẽ lập tức nhảy múa. Điều này tạo ra áp lực lạm phát nhập khẩu cực lớn khi giá nguyên vật liệu đầu vào như sắt thép, phân bón, thức ăn chăn nuôi bị đội lên đáng kể.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công tại Đại học Quốc gia Hà Nội, nếu xung đột kéo dài, nó sẽ trở thành rào cản trực tiếp đối với các động lực tăng trưởng và mục tiêu đạt mức tăng trưởng kinh tế hai con số mà chúng ta đang nỗ lực theo đuổi.

Phối hợp chính sách nhịp nhàng

Để đối phó với những biến động khó lường này, các chuyên gia đồng thuận rằng không thể chỉ trông chờ vào một công cụ điều tiết đơn lẻ. Bài toán lạm phát năm 2026 cần một lời giải tổng thể, nơi chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ phải thực hiện những bước nhảy đồng bộ để tạo ra một bộ đệm đủ dày cho nền kinh tế.

PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế hàng đầu, nhấn mạnh rằng thực tiễn điều hành những năm qua cho thấy hiệu quả cao nhất luôn đến từ việc phối hợp đa công cụ: thuế giúp giảm áp lực đầu vào, Quỹ bình ổn giúp giảm sốc ngắn hạn, và chính sách tiền tệ giữ vững trận địa tỷ giá cũng như dòng tín dụng.

Điểm mấu chốt trong giai đoạn này là sự linh hoạt và tính thời điểm. Một giải pháp cụ thể được đề xuất là triển khai nhanh chính sách giảm thuế nhập khẩu xăng dầu đi cùng cơ chế giám sát chặt chẽ. Điều này đảm bảo phần lợi ích từ việc giảm thuế thực sự được chuyển hóa thành sự ổn định giá cả trên thị trường thay vì bị hấp thụ bởi các khâu trung gian.

Đồng thời, các cơ quan quản lý cần có tư duy giãn cách trong việc điều hành giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý. Việc xem xét lùi thời điểm điều chỉnh học phí, viện phí hoặc giá điện nếu trùng với chu kỳ tăng giá xăng dầu sẽ giúp tránh được hiệu ứng cộng hưởng, ngăn chặn kịch bản lạm phát kỳ vọng bùng phát trong tâm lý người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chính sách tiền tệ lúc này cần đóng vai trò là điểm tựa ổn định, điều tiết dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất thực để hỗ trợ nguồn cung hàng hóa. Việc duy trì ổn định vĩ mô không chỉ giúp nền kinh tế đứng vững trước các cú sốc ngoại lai mà còn tạo niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Trong dài hạn, bên cạnh việc theo dõi sát sao giá các mặt hàng chiến lược, Chính phủ cần xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt hơn, sẵn sàng cho những tình huống xấu nhất của địa chính trị thế giới. Sự phối hợp hài hòa giữa bàn tay tài khóa và mạch máu tiền tệ chính là chìa khóa để Việt Nam vừa kìm giữ được lạm phát, vừa tiếp thêm động lực cho những mục tiêu phát triển bứt phá trong giai đoạn mới.