Phát triển đô thị thông minh tạo đột phá cho tương lai

Nền tảng vững chắc cho tương lai

Hội nghị Tổng kết Đề án do Bộ Xây dựng và Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 13/8/2025 vừa qua đã đưa ra một bức tranh toàn cảnh, đồng thời đề xuất những giải pháp đột phá để đưa đô thị thông minh trở thành hiện thực, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 950/QĐ-TTg vào năm 2018, Đề án phát triển đô thị thông minh đã được triển khai một cách bài bản. Qua gần 7 năm, nhận thức về sự cần thiết của mô hình này đã được thống nhất từ Trung ương đến địa phương, thể hiện qua các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị và Chính phủ. Đây là một bước tiến quan trọng, tạo ra sự đồng thuận và định hướng rõ ràng cho cả hệ thống chính trị.

Báo cáo tổng kết từ Bộ Xây dựng cho thấy những kết quả tích cực với việc xây dựng hành lang pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật đã được xây dựng, nhiều văn bản hướng dẫn, tiêu chuẩn và khung tham chiếu đã được ban hành.

Cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố Bộ chỉ số đô thị thông minh Việt Nam, Khung tham chiếu ICT và phê duyệt Đề án bảo đảm an toàn thông tin, giúp các địa phương có định hướng rõ ràng khi triển khai. Sự vào cuộc của các địa phương cũng rất đáng ghi nhận.

Nhiều tỉnh, thành phố đã chủ động xây dựng Kiến trúc ICT, ban hành Bộ chỉ số giám sát và triển khai các dự án thí điểm như hệ thống thông tin địa lý (GIS) hay các dịch vụ công trực tuyến. Sự linh hoạt, sáng tạo của các địa phương đã góp phần đưa những tiện ích thông minh đến gần hơn với người dân.

Có thể nói, Đề án đã góp phần hình thành một khung sườn cơ bản cho việc phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam, bao gồm quy hoạch, quản lý và cung cấp tiện ích dựa trên nền tảng hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, quá trình triển khai vẫn còn tồn tại những thách thức lớn. Báo cáo của Bộ Xây dựng cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện Đề án.

Đó là những "điểm nghẽn" kìm hãm sự phát triển đô thị thông minh một cách đồng bộ và hiệu quả. Vướng mắc về thể chế là một trong số đó, khi hệ thống pháp luật vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Các quy định về quản lý dữ liệu, chia sẻ thông tin, hay cơ chế hợp tác công - tư còn nhiều bất cập, thiếu sự liên kết, liên thông.

Cùng với đó, hạn chế về dữ liệu cũng là một rào cản lớn. Việc xây dựng và chia sẻ dữ liệu đô thị dùng chung còn gặp nhiều khó khăn. Các cơ sở dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ, dẫn đến việc khai thác và ứng dụng dữ liệu một cách hiệu quả trở nên khó khăn.

Một yếu tố then chốt khác là thiếu hụt nguồn nhân lực. Đô thị thông minh đòi hỏi đội ngũ nhân lực có trình độ cao về cả công nghệ và quản lý. Tuy nhiên, nguồn nhân lực này hiện còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, thiếu sự tham gia của khu vực tư nhân cũng là một vấn đề. Cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng đô thị thông minh vẫn còn hạn chế, khiến sự hợp tác công - tư chưa thực sự mạnh mẽ và hiệu quả.

Giải pháp đột phá, hướng tới đô thị thông minh bền vững

Trên cơ sở nhận diện những khó khăn, Bộ Xây dựng đã đề xuất một loạt các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2025 - 2030, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị thông minh một cách bền vững và toàn diện.

Nhóm giải pháp đầu tiên là hoàn thiện khung pháp lý và kiến trúc hệ thống. Đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho việc quản lý, chia sẻ dữ liệu và huy động nguồn lực.

Đồng thời, xây dựng các mô hình, kiến trúc hệ thống dữ liệu, công nghệ, cơ sở hạ tầng có sự liên kết, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, các cấp. Nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ viễn thám để phân tích dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách một cách chính xác và kịp thời.

Nhóm giải pháp thứ hai tập trung vào việc lấy người dân làm trung tâm. Nâng cấp Bộ tiêu chí đô thị thông minh để phản ánh đúng thực tế và xu hướng phát triển. Tăng cường cung cấp các dịch vụ đô thị thông minh thiết yếu, phục vụ trực tiếp cho người dân. Đồng thời, tạo cơ chế khuyến khích người dân tham gia vào quá trình quản trị đô thị, góp ý chính sách và giám sát chất lượng dịch vụ, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó, cần phát triển nguồn nhân lực và đổi mới mô hình quản trị. Tập trung đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng quản lý và vận hành đô thị thông minh. Đổi mới mô hình quản trị đô thị, xây dựng chính quyền số đô thị, tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong điều hành. Đặc biệt, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm, tranh thủ nguồn lực và công nghệ từ các quốc gia phát triển.

Cuối cùng, cần khuyến khích hợp tác công - tư. Hoàn thiện cơ chế, chính sách để huy động nguồn lực xã hội hóa một cách hiệu quả. Tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích doanh nghiệp và khu vực tư nhân tham gia đầu tư, nghiên cứu và phát triển các giải pháp, sản phẩm đô thị thông minh.

Việc biến những giải pháp này thành hành động cụ thể đòi hỏi sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương, cùng với sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Đô thị thông minh không phải là một đích đến, mà là một hành trình dài và đầy thử thách, nhưng với những định hướng đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có thể bứt phá, vươn lên tầm cao mới.