Nuôi dưỡng kỳ lân công nghệ Việt

Kỳ lân - biểu tượng của sự khát vọng

Một hệ sinh thái khởi nghiệp giàu năng lượng, nhưng chỉ 4 "kỳ lân" công nghệ sau hơn một thập kỷ. Đó là bức tranh về thực trạng của Việt Nam, nơi những ý tưởng sáng tạo đang chờ đợi một cú hích đủ mạnh để cất cánh.

Tại Việt Nam, các “kỳ lân” công nghệ như VNG, VNLife, Sky Mavis và MoMo không chỉ là những doanh nghiệp được định giá trên 1 tỷ USD, mà còn là biểu tượng của tinh thần đột phá, dám thay đổi và tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Tuy nhiên, so với khu vực và thế giới, con số 4 kỳ lân trên 100 triệu dân vẫn là một khoảng cách lớn. Mật độ của Việt Nam chỉ đạt 0,04 kỳ lân/1 triệu dân, thấp hơn Indonesia và thua xa Singapore (2,37) hay Israel (2,46).

Vì sao chúng ta vẫn thiếu những "siêu sao" công nghệ? Các chuyên gia nhận định, rào cản không nằm ở thiếu ý tưởng hay nhân lực, mà chủ yếu đến từ những vấn đề cốt lõi như pháp lý, thủ tục hành chính, quản trị vốn và tư duy chính sách.

Theo TS. Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), bên cạnh thách thức về vốn và nguồn nhân lực, những rào cản về thị trường và pháp lý là nỗi e ngại lớn, ngay cả với các doanh nghiệp lớn muốn đầu tư vào lĩnh vực mới.

Một trong những nút thắt lớn nhất kìm hãm sự phát triển của các start-up là khả năng tiếp cận vốn. Dù chiếm tới 95% số lượng doanh nghiệp, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) chỉ đóng góp dưới 20% doanh thu và dưới 10% kim ngạch xuất nhập khẩu. Đáng chú ý, chỉ khoảng 9,3% SMEs tiếp cận được vốn vay, trong khi con số này ở nhóm doanh nghiệp lớn là hơn 56%.

Điều này phản ánh một thực tế: hồ sơ rủi ro tín dụng của phần lớn start-up bị các tổ chức tài chính xếp vào nhóm rủi ro trung bình đến cao, khiến họ gặp khó khăn lớn trong giai đoạn khởi sự và tăng trưởng.

Bên cạnh đó, các kênh huy động vốn khác cũng chưa thực sự hiệu quả. Bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng Giám đốc SSI Asset Management (SSIAM), cho biết các công ty công nghệ Việt Nam thường tìm kiếm cơ hội huy động vốn ở thị trường nước ngoài, thay vì thị trường trong nước.

Thị trường chứng khoán, lẽ ra là kênh huy động vốn trung và dài hạn, lại chưa hỗ trợ các công ty công nghệ do những quy định hiện hành chủ yếu xây dựng cho các doanh nghiệp sản xuất truyền thống, vốn có mô hình hoạt động và chu kỳ tài chính rất khác biệt.

Điều này giải thích vì sao trong hơn 10 năm qua, Việt Nam gần như không có đợt IPO công nghệ lớn nào, kể cả trong giai đoạn thịnh vượng 2017-2019.

Đột phá từ thể chế

Kinh tế số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là một mô hình hoàn toàn mới, nơi giá trị nằm ở dữ liệu, mã nguồn, thuật toán, chứ không phải tài sản hữu hình. TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh rằng trong mô hình này, một ý tưởng đột phá có thể tạo ra một kỳ lân, nhưng cũng có thể bị loại khỏi cuộc chơi nếu thể chế không kịp thời hỗ trợ.

Chính vì vậy, chìa khóa để nuôi dưỡng kỳ lân nằm ở việc xây dựng một hệ thống thể chế linh hoạt và tiên phong. Các nhà đầu tư cần một cánh cửa an toàn để bước vào thị trường, và một khung pháp lý minh bạch, ổn định chính là sự bảo đảm cho họ.

Việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số và ban hành Nghị quyết về Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam là những tín hiệu tích cực, mở ra cánh cửa cho việc thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới như Fintech và tài sản mã hóa thông qua cơ chế sandbox.

Theo đại diện ARC Group, các công ty công nghệ Việt Nam có tiềm năng lớn, nhưng để vươn tầm quốc tế, họ cần nguồn vốn khổng lồ. Việc thu hút vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế sẽ giúp nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ phía doanh nghiệp mà còn cả sự hỗ trợ về cơ chế chính sách, đặc biệt là cơ chế bảo hiểm rủi ro tài chính.

Để Việt Nam có thêm nhiều kỳ lân công nghệ, chúng ta cần một sự chuyển đổi tư duy toàn diện, từ chính sách đến thực thi. Hoàn thiện thể chế phải đi trước một bước, tạo ra một sân chơi công bằng, minh bạch, nơi các start-up có thể tự do thử nghiệm, sáng tạo và cất cánh. Bằng cách đó, chúng ta sẽ không chỉ tạo ra những "kỳ lân" mới, mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.