Nhận diện bức tranh toàn cảnh về thị trường, giá cả tại Việt Nam

Chiều 12/1, Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam lần thứ nhất năm 2026 do Học viện Tài chính phối hợp với Cục Quản lý Giá, Bộ Tài chính tổ chức đã mở ra một không gian trao đổi học thuật và chính sách có chiều sâu, nhằm nhìn lại những động lực chính của thị trường và giá cả năm 2025, đồng thời phân tích các thách thức nổi lên trong năm 2026.

Thành công của mục tiêu kép và những sức ép mới trong năm 2026

NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính, nhấn mạnh rằng năm 2025 ghi dấu một kết quả đáng chú ý khi Việt Nam thực hiện thành công mục tiêu kép do Quốc hội thông qua. Tăng trưởng GDP đạt trên 8% trong khi lạm phát được kiểm soát ở mức 3,3%, phản ánh sự phối hợp tương đối hiệu quả giữa các chính sách kinh tế vĩ mô. Điều đáng nói là kết quả này đạt được trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, từ những thay đổi về thuế quan của Hoa Kỳ, căng thẳng địa chính trị tại một số khu vực, cho đến sự gia tăng mạnh của giá vàng trên thị trường thế giới. Những yếu tố đó tạo ra áp lực lan tỏa lên tâm lý thị trường và mặt bằng giá trong nước, song nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được nhịp độ tăng trưởng theo kế hoạch đề ra từ đầu năm.

Nhìn vào các động lực tăng trưởng, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tiếp tục giữ vai trò quan trọng với mức tăng 16,27% trong năm 2025. Đồng thời, các yếu tố nội sinh của nền kinh tế như tiêu dùng và đầu tư duy trì xu hướng tích cực, thể hiện qua mức tăng 7,95% của tiêu dùng và 8,68% của tích lũy tài sản. Những con số này cho thấy tổng cầu được củng cố tương đối đồng đều, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhưng cũng hàm chứa những sức ép tiềm tàng đối với ổn định giá cả nếu không được điều tiết hợp lý.

Trong bối cảnh tín dụng tăng trưởng cao và chênh lệch lãi suất VND–USD ở mức lớn, các áp lực lên lạm phát và tỷ giá đã xuất hiện, song từng bước được hóa giải và kiểm soát dưới ngưỡng 4%. Theo Giám đốc Học viện Tài chính, đây là kết quả của những chính sách kịp thời và linh hoạt của các ngành, các cấp, góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô trong suốt năm 2025.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, thách thức đặt ra trở nên rõ nét hơn. Mục tiêu tăng trưởng GDP 10% đòi hỏi tổng cầu phải tăng rất mạnh, kéo theo sức ép lớn lên cả chính sách tiền tệ và tài khóa. Việc cân bằng giữa một mức tăng trưởng cao chưa từng đạt được trong lịch sử với yêu cầu giữ vững ổn định vĩ mô được nhìn nhận là nhiệm vụ hết sức khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu được dự báo không thật sự thuận lợi, với nhiều bất định liên quan đến thuế quan, tăng trưởng chậm của các nền kinh tế lớn và sự biến động mạnh của thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế.

Áp lực lạm phát năm 2026 và yêu cầu phối hợp chính sách

Một nội dung trọng tâm tại Diễn đàn là dự báo và đánh giá áp lực lạm phát trong năm 2026. TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế – Tài chính, Học viện Tài chính, cho rằng lạm phát trong năm tới tiếp tục chịu tác động từ độ trễ của tăng trưởng tín dụng. Tuy nhiên, do mức tăng tín dụng năm 2025 không quá cao so với trung bình 10 năm gần đây, nên tác động lên lạm phát được đánh giá là không quá lớn, nhất là khi một phần đáng kể dòng vốn tín dụng chảy vào thị trường tài sản thay vì trực tiếp đi vào tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ.

Mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026, theo TS. Nguyễn Đức Độ, vẫn là yếu tố tạo sức ép đáng kể lên giá cả, bởi tăng trưởng cao đồng nghĩa với việc cả đầu tư và tiêu dùng đều phải gia tăng mạnh. Bên cạnh đó, tỷ giá được dự báo tiếp tục tác động lên chỉ số giá tiêu dùng. Áp lực này không chỉ đến từ yếu tố trễ của năm 2025, mà còn từ việc đẩy mạnh đầu tư và tiêu dùng trong nước, dẫn tới nhập khẩu tăng, trong khi xuất khẩu có thể gặp khó khăn do tăng trưởng chậm của kinh tế thế giới.

Đối với nhóm hàng hóa cơ bản trên thị trường thế giới, áp lực lạm phát được đánh giá là không quá lớn. Với triển vọng tăng trưởng toàn cầu không cao, giá hàng hóa khó có khả năng tăng mạnh trong năm 2026, dù dư địa giảm sâu cũng không còn nhiều sau giai đoạn sụt giảm đáng kể của năm 2025. Trong khi đó, xu hướng lãi suất tăng nhẹ do tăng trưởng tín dụng cao hơn tăng trưởng huy động trong năm 2025 được dự báo sẽ tiếp diễn, và yếu tố này có tác dụng nhất định trong việc kiềm chế lạm phát.

Từ các phân tích trên, TS. Nguyễn Đức Độ dự báo áp lực lạm phát năm 2026 sẽ cao hơn so với năm 2025, nhưng không lớn. Tốc độ tăng CPI bình quân hàng tháng vào khoảng 0,3% và lạm phát trung bình cả năm xoay quanh mức 3,5%, với biên độ dao động khoảng ±0,5%.

Dù vậy, quan điểm thận trọng vẫn được nhấn mạnh, bởi các yếu tố tiền tệ có thể tích tụ áp lực lạm phát nếu tăng trưởng tín dụng cao được duy trì trong thời gian dài. Để vừa đạt mục tiêu tăng trưởng cao, vừa giữ lạm phát trong ngưỡng kiểm soát 4–4,5%, yêu cầu đặt ra là sự phân công rõ ràng và phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ.

Trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP năm 2025 đã ở mức 146%, thuộc nhóm cao so với nhiều quốc gia cùng trình độ phát triển, chính sách tiền tệ được khuyến nghị tập trung vào mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, bao gồm kiểm soát lạm phát, ổn định lãi suất và tỷ giá, khống chế nợ xấu và đảm bảo an toàn hệ thống tổ chức tín dụng. Điều này đòi hỏi tốc độ tăng trưởng cung tiền và tín dụng phải được kiểm soát ở mức hợp lý, tránh để tỷ lệ tín dụng/GDP tăng nhanh, vừa gây sức ép lên giá cả, vừa làm gia tăng rủi ro nợ xấu.

Ở chiều ngược lại, chính sách tài khóa được đánh giá là vẫn còn dư địa để hỗ trợ tăng trưởng, đặc biệt thông qua việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, cùng với việc tận dụng dư địa này, yêu cầu kiểm soát an toàn tài khóa vẫn được đặt ra, nhất là trong bối cảnh lãi suất có xu hướng tăng, đòi hỏi quản lý chặt chẽ nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi hàng năm so với thu ngân sách Nhà nước.