Nghị quyết 70 định vị lại bản đồ lưới điện

Thách thức kép và vai trò của Nghị quyết 70

Hệ thống điện Việt Nam hiện đứng đầu Đông Nam Á và thứ 22 trên thế giới về quy mô. Tuy nhiên, việc duy trì và phát triển hệ thống này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ. Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc EVN, cho biết chi phí đầu tư cho hệ thống truyền tải điện mỗi năm lên tới 3 - 4 tỷ USD. Với nhu cầu vốn lớn như vậy, EVN một mình không thể gánh vác được trọng trách này.

Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đã xác định đây là một giải pháp cần thiết để giải quyết vướng mắc tài chính: cho phép sự tham gia của nhiều tổ chức, doanh nghiệp khác vào hoạt động phát triển lưới điện. Điều này tạo hành lang pháp lý để huy động vốn tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực hạ tầng thiết yếu, giảm tải cho ngân sách nhà nước và EVN.

Bên cạnh thách thức về lưới điện, Việt Nam còn đối mặt với rủi ro kép trong chuyển dịch năng lượng. PGS Đặng Trần Thọ, Viện trưởng Viện Công nghệ năng lượng, cho biết cơ cấu năng lượng sơ cấp của Việt Nam vẫn thiên lệch, với than chiếm khoảng 49,7% và nhiên liệu hóa thạch chiếm phần lớn. Mức độ phụ thuộc cao này khiến Việt Nam vừa chịu biến động giá năng lượng toàn cầu, vừa chịu áp lực lớn để thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 tại COP26.

Thách thức tài chính càng trở nên trầm trọng hơn khi Vietnam Energy Outlook 2024 ước tính, để đạt mục tiêu Net Zero, Việt Nam cần đầu tư thêm 8 - 10 tỷ USD/năm cho năng lượng tái tạo, hạ tầng và công nghệ lưu trữ. Ngoài ra, năng lực nội địa còn yếu, với 80% thiết bị năng lượng tái tạo là nhập khẩu, và các công nghệ chủ chốt như pin lưu trữ, hydrogen xanh, AI trong quản lý năng lượng vẫn đang ở giai đoạn đầu.

Nghị quyết 70 đã xác định rõ trọng tâm trong hoạt động chuyển dịch năng lượng của Việt Nam thông qua bốn nhóm mục tiêu chính. Đó là xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, bền vững, thông minh, đồng bộ; Tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 30% tổng cung năng lượng vào 2030, hướng tới 40–50% vào năm 2045; Giảm phát thải khí nhà kính 10% vào 2030 và 20% vào 2045, tiến tới trung hòa carbon vào 2050 và Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trong năng lượng.

Từ phát triển nguồn điện đến đổi mới sáng tạo

Để góp phần đạt các mục tiêu của Nghị quyết 70, EVN đã triển khai nhiều giải pháp trọng tâm. Về phát triển nguồn điện, tập đoàn sẽ giảm phụ thuộc vào hóa thạch, tập trung vào các nguồn điện sạch, ít phát thải như hydrogen xanh, ammonia xanh, biomass và đặc biệt là điện hạt nhân.

EVN đang phối hợp với các bộ ngành và đối tác quốc tế, nổi bật nhất là tập đoàn Rosatom của Nga, để nhanh chóng triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Về phát triển lưới điện, EVN tập trung vào các giải pháp nâng cao năng lực truyền tải, xây dựng hệ thống truyền tải thông minh giúp tối ưu hóa vận hành, giảm tổn hao và giảm phát thải, tích hợp hệ thống tích trữ năng lượng, và xây dựng hệ thống truyền tải liên kết khu vực.

Để đạt được các mục tiêu chiến lược, các chuyên gia khuyến nghị cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính liên ngành, gắn kết giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Viện, trường - Xã hội. Cần tăng vai trò của khu vực tư nhân và FDI trong phát triển ngành điện, khuyến khích đầu tư hỗn hợp và tham gia vào các dự án hạ tầng năng lượng.

Đồng thời, phải định hướng thu hút FDI vào công nghệ nguồn, không chỉ lắp đặt mà còn chuyển giao tri thức và R&D (Nghiên cứu và Phát triển) tại Việt Nam. Để tránh phụ thuộc công nghệ ngoại nhập, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột nghiên cứu - ứng dụng - thương mại hóa và hình thành các Trung tâm Đổi mới công nghệ năng lượng Việt Nam (VIEC-Innovation Hub) tại các thành phố lớn.

Cùng với đó, cần khuyến khích hình thành vườn ươm khởi nghiệp năng lượng xanh trong các trường đại học, Viện nghiên cứu, hỗ trợ tài chính qua Quỹ đầu tư mạo hiểm xanh nhằm xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng xanh nội địa. Ông Nguyễn Tài Anh kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho các công nghệ năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, hydrogen/amoniac và hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường carbon, đảm bảo đồng bộ với quy định quốc tế.