Ngành lúa gạo khẳng định vị thế từ tư duy bền vững

Bản lĩnh thích ứng

Nhìn lại hành trình của năm 2025, xuất khẩu gạo Việt Nam đã xác lập những cột mốc đáng tự hào với 8,06 triệu tấn gạo được đưa ra thị trường quốc tế, mang về kim ngạch xấp xỉ 4,1 tỉ USD. Dù có sự sụt giảm nhẹ so với năm 2024, nhưng con số này vẫn cao hơn mức bình quân nhiều năm, minh chứng cho một vị thế ổn định và bền bỉ.

Bước sang năm 2026, các chuyên gia và doanh nghiệp đều chung nhận định rằng sản lượng xuất khẩu sẽ tiếp tục giữ nhịp ở mức 7,5 đến 8 triệu tấn. Đây không chỉ là một mục tiêu về mặt số lượng mà còn là lời khẳng định về năng lực cung ứng không gián đoạn của một ngành hàng chiến lược.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh rằng gạo luôn là mặt hàng được điều hành sát sao vì tính chất kép: vừa đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, vừa là mũi nhọn xuất khẩu. Sự linh hoạt của ngành lúa gạo trong năm qua đã được chứng minh qua việc đa dạng hóa thị trường.

Trong khi Philippines vẫn giữ vững vị thế đối tác lớn nhất khi chiếm tới 40% tổng lượng xuất khẩu, thì khu vực châu Phi đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Thậm chí, thị trường Trung Quốc sau giai đoạn trầm lắng cũng đã bắt đầu phục hồi mạnh mẽ, tạo ra những xung lực mới cho các doanh nghiệp trong nước.

Sự chuyển dịch dòng chảy xuất khẩu là minh chứng cho tư duy quản trị rủi ro nhạy bén. Khi thị trường Indonesia gặp khó khăn do những thay đổi trong chính sách nội địa, các nhà xuất khẩu Việt Nam đã không thụ động chờ đợi mà ngay lập tức mở rộng tầm ngắm sang Bangladesh và các quốc gia mới nổi tại châu Phi.

Chính sự chủ động này đã giúp bù đắp đáng kể khoảng trống thiếu hụt, giữ cho nhịp độ sản xuất và kinh doanh luôn trong trạng thái vận hành ổn định.

Trợ lực chính sách cho tầm nhìn dài hạn

Bước vào giai đoạn 2026, ngành lúa gạo không còn chỉ cạnh tranh bằng giá hay sản lượng thuần túy. Những yêu cầu mới về môi trường, phát thải thấp và phát triển bền vững đang trở thành tấm vé thông hành bắt buộc để thâm nhập vào các thị trường cao cấp.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, nhận định rằng tiềm năng nhân rộng mô hình trồng lúa giảm phát thải chính là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng. Việc tạo ra nguồn gạo sạch, đáp ứng các tiêu chí xanh không chỉ giúp doanh nghiệp thoát khỏi phân khúc giá thấp mà còn mở rộng cánh cửa vào các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU) hay Vương quốc Anh, nơi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang mở ra những ưu đãi thuế quan hấp dẫn.

Bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, sự đồng hành từ phía Chính phủ thông qua các đòn bẩy chính sách được xem là luồng gió mới cho năm 2026. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là dòng tiền đã được tháo gỡ khi Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng.

Việc giải quyết triệt để các vướng mắc trong hoàn thuế VAT giúp doanh nghiệp cải thiện đáng kể năng lực tài chính, từ đó chủ động hơn trong khâu thu mua, dự trữ và đầu tư cho công nghệ chế biến sâu.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế và thúc đẩy ký kết các thỏa thuận thương mại với các đối tác tiềm năng như Singapore. Mục tiêu là tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, giúp hạt gạo Việt thâm nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Dù những thách thức từ chính sách nhập khẩu của Indonesia hay Philippines vẫn còn đó, nhưng với sự ổn định từ thị trường Malaysia, Trung Quốc và khu vực châu Phi, niềm tin về một năm 2026 khởi sắc là hoàn toàn có cơ sở.

Hành trình của hạt gạo Việt Nam năm 2026 không chỉ đơn thuần là câu chuyện buôn bán nông sản, mà là câu chuyện về việc nâng tầm một thương hiệu quốc gia gắn liền với trách nhiệm môi trường và sự minh bạch trong giao thương.

Khi những nút thắt về thuế được gỡ bỏ và tư duy sản xuất xanh được lan tỏa, hạt gạo sẽ tiếp tục là sứ giả mang giá trị Việt vươn xa, đảm bảo sự thịnh vượng bền vững cho cả người nông dân lẫn doanh nghiệp.