Ngành cảng biển vượt sóng dư cung, đón đầu vị thế mới

Thách thức từ biến động toàn cầu

Thị trường hàng hải thế giới năm 2026 đang chứng kiến một sự lệch pha đáng kể giữa cung và cầu. Với tổng công suất đội tàu container dự kiến tăng khoảng 3.6% trong khi nhu cầu vận chuyển chỉ tăng khoảng 3%, áp lực giảm giá cước trên các tuyến thương mại trọng điểm là điều khó tránh khỏi.

Sự kiện các tập đoàn hàng hải khổng lồ nối lại hoạt động qua kênh đào Suez sau thỏa thuận hòa bình Gaza vào cuối năm 2025 đã làm dịu đi những cơn sốt giá, nhưng đồng thời cũng đẩy các hãng tàu vào cuộc đua tối ưu hóa chi phí khốc liệt hơn bao giờ hết.

Trong cuộc chơi này, sự tập trung quyền lực vào tay mười hãng tàu lớn nhất thế giới, chiếm tới 84% công suất toàn cầu, đã tạo ra một áp lực cạnh tranh nghẹt thở. Các liên minh như MSC hay Gemini đang thực hiện cuộc cải cách mạng lưới, cắt giảm số lượng cảng ghé để tập trung vào các cảng cửa ngõ lớn nhằm tối ưu hóa hành trình.

Điều này vô hình trung tạo ra sự kém ổn định về lượng hàng qua các cảng truyền thống của Việt Nam, gây hiện tượng dồn chuyến hoặc trống chuyến cục bộ, thách thức năng lực điều phối bến bãi của các nhà khai thác nội địa.

Thêm vào đó, phân khúc tàu trung bình và lớn đang chịu áp lực giảm giá thuê mạnh mẽ do nhu cầu trên các tuyến dài hạ nhiệt. Việt Nam, với vai trò là một mắt xích quan trọng trên tuyến Đông - Tây, không thể đứng ngoài vòng xoáy này.

Tuy nhiên, chính trong sự sàng lọc khắc nghiệt của thị trường, những đơn vị có hạ tầng vượt trội và khả năng thích ứng linh hoạt mới có thể trụ vững và bứt phá.

Cảng nước sâu và tư duy chiến lược trong kỷ nguyên mới

Dù đối diện với nhiều rào cản từ thị trường quốc tế, vận hội cho ngành cảng biển Việt Nam vẫn rất rộng mở nếu chúng ta biết tận dụng đúng thế mạnh của các cụm cảng nước sâu.

Việc các hãng tàu cắt giảm số lượng cảng ghé thực chất lại là cơ hội vàng để những cảng hub như Cái Mép - Thị Vải hay Lạch Huyện khẳng định vai trò là điểm dừng chân không thể thay thế trên tuyến Đông - Tây.

Khi các hãng tàu tập trung vào các cảng cửa ngõ có mớn nước sâu và hạ tầng hiện đại, những khu vực này sẽ thu hút được lượng hàng trung chuyển lớn, bù đắp cho sự sụt giảm của các cảng nội địa nhỏ lẻ.

Sự xuất hiện của dự án siêu cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được giới chuyên gia kỳ vọng sẽ là quân bài chiến lược, nâng tầm vị thế của Việt Nam trong mạng lưới vận tải biển toàn cầu, đồng thời giảm bớt áp lực quá tải cho các cụm cảng hiện hữu tại phía Nam.

Chỉ số Logistics Thị trường Mới nổi năm 2025 đã ghi nhận Việt Nam bứt phá vào nhóm 10 quốc gia hàng đầu toàn cầu và đứng thứ 5 tại châu Á, phản ánh năng lực điều phối chuỗi cung ứng xuyên biên giới đang ngày càng hoàn thiện.

Dự báo trong năm 2026, Việt Nam hoàn toàn có khả năng vươn lên vị trí thứ 9 trong bảng xếp hạng này nếu tiếp tục duy trì tốc độ đầu tư vào hạ tầng hàng hải. Một điểm đáng chú ý là lộ trình điều chỉnh phí xếp dỡ tại các cảng nước sâu với mức tăng từ 10% đến 15% đang được xem xét phê duyệt.

Đây là một bước đi cần thiết để thu hẹp khoảng cách về chi phí so với các cảng trong khu vực, giúp các nhà khai thác có thêm nguồn lực tài chính để tái đầu tư vào công nghệ cảng xanh và tự động hóa, qua đó nâng cao sức cạnh tranh mà không làm yếu đi sự hấp dẫn của các cảng biển Việt Nam đối với các chủ tàu quốc tế.

Nhìn về tương lai xa hơn đến năm 2030, với nhu cầu vốn đầu tư ước tính lên tới 359.500 tỷ đồng, ngành cảng biển đang đứng trước một cuộc đại tu toàn diện về cả chất và lượng.

Việc Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng sản lượng hàng hóa thông qua ở mức hai con số hàng năm là minh chứng cho niềm tin vào tiềm năng của chuỗi cung ứng nội địa.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa những con số này, không chỉ cần những cầu cảng dài hơn hay cần cẩu mạnh hơn, mà cần một hệ sinh thái hạ tầng hỗ trợ đồng bộ từ đường cao tốc, đường sắt đến các khu kho bãi hiện đại.

Khi đó, cảng biển sẽ không còn là một điểm tập kết hàng hóa đơn thuần, mà trở thành trái tim của toàn bộ hệ thống logistics quốc gia, kết nối trực tiếp Việt Nam với những thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, biến những thách thức từ sóng gió thị trường thành động lực để vươn mình ra biển lớn một cách bền vững.