Năng lượng sạch là điểm hội tụ mới trong hợp tác đầu tư Việt Nam – Na Uy 

Từ FTA EFTA đến năng lượng sạch

Ở góc độ thương mại – đầu tư, Việt Nam và Na Uy đều nhìn nhận dư địa hợp tác còn lớn, nhưng chưa được khai thác tương xứng. Việc đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA kéo dài hơn một thập kỷ cho thấy không phải thiếu quyết tâm, mà là quá trình cân bằng lợi ích giữa các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau.

Tuy nhiên, sau vòng đàm phán thứ 18, khi cả hai phía đều xác nhận đã đạt tiến triển đáng kể và thống nhất mục tiêu sớm hoàn tất, FTA không còn chỉ là một văn kiện thương mại, mà được nhìn nhận như “hạ tầng mềm” để mở khóa các dòng vốn dài hạn, đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cao và khung pháp lý ổn định như năng lượng.

Điểm đáng chú ý trong trao đổi giữa hai Bộ trưởng là sự thống nhất cao về vai trò của hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, cam kết cùng thúc đẩy cải cách WTO, khôi phục cơ chế giải quyết tranh chấp và xây dựng các quy tắc mới phản ánh thực tiễn hiện đại, cho thấy cả Việt Nam và Na Uy đều coi tính dự báo và ổn định của môi trường quốc tế là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Với cộng đồng doanh nghiệp, đây không phải thông điệp mang tính chính trị thuần túy, mà là tín hiệu về mức độ rủi ro thể chế trong các quyết định đầu tư xuyên biên giới.

Trong hợp tác năng lượng, Việt Nam chủ động đặt vấn đề trên cơ sở nhu cầu thực và các mục tiêu đã được hoạch định. Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 đặt ra yêu cầu mở rộng mạnh mẽ công suất, đi kèm nhu cầu vốn và công nghệ rất lớn. Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng kêu gọi doanh nghiệp và quỹ đầu tư Na Uy tham gia từng nhóm lĩnh vực bao gồm: năng lượng tái tạo, hạ tầng – giải pháp năng lượng, và các công nghệ mới như hydrogen xanh, thu hồi và lưu trữ carbon.

Phép thử cho năng lực hấp thụ đầu tư của Việt Nam

Trong các nhóm lĩnh vực này, Việt Nam không chỉ cần nguồn vốn, mà cần đối tác có kinh nghiệm vận hành hệ thống năng lượng sạch quy mô lớn. Na Uy, với mô hình phát triển dựa chủ yếu vào năng lượng sạch và kinh nghiệm quản lý tài nguyên, được nhìn nhận là đối tác phù hợp để cùng Việt Nam giải các bài toán phức tạp như tích hợp năng lượng tái tạo vào lưới điện, phát triển lưu trữ năng lượng hay xây dựng chuỗi giá trị mới xoay quanh hydrogen xanh.

Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn về vốn và công nghệ để thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Dự kiến nhu cầu điện năng tăng trưởng 10-12%/năm, đòi hỏi mở rộng công suất lên hơn 150 GW vào năm 2030 với nhu cầu vốn đầu tư khoảng 136 tỷ USD. Đánh giá cao kinh nghiệm, năng lực của Na Uy – quốc gia có hơn 98% điện năng từ năng lượng sạch, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương kêu gọi các doanh nghiệp và Quỹ đầu tư Na Uy (như Norfund) đầu tư vào Việt Nam trong các lĩnh vực:

• Năng lượng tái tạo: Đặc biệt là điện gió ngoài khơi và điện mặt trời. Theo Quy hoạch điện VIII, Việt Nam đặt mục tiêu 6.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030 và 17.000 MW vào năm 2035.
• Hạ tầng và giải pháp năng lượng: Đầu tư vào hệ thống pin lưu trữ (BESS), lưới điện thông minh và các giải pháp tiết kiệm năng lượng.
• Hydrogen xanh: Hợp tác sản xuất hydrogen xanh phục vụ các ngành công nghiệp nặng và xuất khẩu, cũng như phát triển công nghệ thu hồi và lưu trữ carbon (CCUS).

Bộ trưởng Na Uy Åsmund Aukrust cùng các tập đoàn lớn đánh giá Việt Nam như một điểm đến đầu tư chiến lược trong khu vực. Đáng chú ý, các lĩnh vực mà phía Na Uy quan tâm đều gắn với nhu cầu thực tế của nền kinh tế Việt Nam như: điện gió ngoài khơi, điện mặt trời phục vụ khu công nghiệp, và các dự án năng lượng mới phục vụ công nghiệp nặng. Đây là những lĩnh vực có thời gian hoàn vốn dài, đòi hỏi môi trường chính sách ổn định và sự đồng hành của Nhà nước, phù hợp với đặc điểm của các nhà đầu tư dài hạn.

Những chia sẻ của Bộ trưởng Åsmund Aukrust về tầm quan trọng của khung chính sách ổn định và niềm tin giữa Chính phủ, doanh nghiệp, người lao động và nhà đầu tư cũng là một gợi mở đáng suy ngẫm. Đối với Việt Nam, thu hút đầu tư vào năng lượng sạch không chỉ là câu chuyện ưu đãi hay cam kết, mà còn là năng lực thực thi chính sách, sự nhất quán trong điều hành và khả năng tạo dựng niềm tin dài hạn.

Với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và chuyển đổi xanh, đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang chủ động định vị mình không chỉ là thị trường tiêu thụ, mà là đối tác cùng kiến tạo các mô hình phát triển mới trong kỷ nguyên phát thải thấp.