Nâng cấp quan hệ Việt Nam – Slovakia: Cơ hội cho doanh nghiệp hai nước

Từ nền tảng hữu nghị đến cấu trúc hợp tác mới

Sau hơn bảy thập kỷ thiết lập quan hệ, Việt Nam và Slovakia đã duy trì nền tảng hữu nghị ổn định với các kênh tiếp xúc chính trị, ngoại giao và giao lưu nhân dân được duy trì đều đặn. Tuy nhiên, mối quan hệ này đang chuyển dịch rõ rệt, từ chiều rộng sang chiều sâu, từ tính biểu tượng sang tính cấu trúc.

Quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược không chỉ là một tuyên bố chính trị, mà là bước tái định vị toàn diện khuôn khổ hợp tác, trong đó trọng tâm được đặt vào khả năng tạo ra giá trị gia tăng cụ thể cho nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Các chỉ số kinh tế cho thấy nền tảng hợp tác tiếp tục được củng cố. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt 1,78 tỷ USD, tăng so với mức 1,73 tỷ USD của năm trước, qua đó đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Slovakia tại Đông Nam Á.

Ở chiều đầu tư, Slovakia hiện có 16 dự án FDI còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 140,87 triệu USD, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp nền tảng như cơ khí, ô tô, hóa chất, y tế và chế biến thực phẩm. Ngược lại, Việt Nam mới có 1 dự án đầu tư tại Slovakia với quy mô 447.000 USD, song định hướng thời gian tới là mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ thông tin và xe điện.

Nền tảng pháp lý cho hợp tác cũng ngày càng hoàn thiện khi Slovakia đã phê chuẩn EVIPA và hai bên đang thúc đẩy thực thi EVFTA, góp phần tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao hơn trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn quốc tế ngày càng gay gắt.

Trục hợp tác kinh tế – công nghệ và vai trò của doanh nghiệp

Từ các định hướng và văn kiện được ký kết, có thể thấy một trục hợp tác đang dần hình thành, xoay quanh ba yếu tố gồm: kinh tế, công nghệ và nguồn nhân lực.

Ở cấp độ Chính phủ, các cơ chế như Ủy ban liên Chính phủ hay các tiểu ban chuyên ngành được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các rào cản, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác. Tuy nhiên, ở cấp độ thực thi, doanh nghiệp mới là chủ thể quyết định chiều sâu và hiệu quả của mối quan hệ.

Sự tham gia của đoàn doanh nghiệp Slovakia trong chuyến thăm, cùng với kế hoạch ký kết nhiều thỏa thuận trong các lĩnh vực như năng lượng, y tế, an ninh, đóng tàu và du lịch, cho thấy nỗ lực chuyển hóa cam kết chính trị thành hoạt động kinh tế cụ thể.

Đáng chú ý, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử nổi lên như một điểm nhấn. Trong bối cảnh Việt Nam xem xét phát triển điện hạt nhân, việc Slovakia sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo nhân lực và thiết lập kết nối giữa các viện nghiên cứu mở ra khả năng hình thành chuỗi hợp tác công nghệ có chiều sâu, gắn với mục tiêu tự chủ năng lượng trong dài hạn.

Song song, các lĩnh vực như công nghiệp phụ trợ, cơ khí, ô tô, tiêu chuẩn đo lường và công nghệ cao cũng mở ra không gian hợp tác mang tính bổ trợ. Với thế mạnh công nghiệp truyền thống, Slovakia có thể trở thành đối tác phù hợp trong quá trình nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất của Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, việc khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Slovakia cho thấy mối quan hệ đang hướng tới sự cân bằng hơn về dòng vốn và công nghệ, thay vì mô hình một chiều như trước đây.

Một yếu tố đáng chú ý khác là cộng đồng người Việt tại Slovakia, với khoảng 10.000 người và đã được công nhận là dân tộc thiểu số. Đây không chỉ là cầu nối văn hóa, mà còn có thể trở thành “hạ tầng mềm” thúc đẩy hợp tác kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ.

Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – Slovakia lên Đối tác chiến lược phản ánh cách Việt Nam đang tái cấu trúc mạng lưới đối tác trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Khi đối ngoại ngày càng gắn với mục tiêu phát triển, các khuôn khổ hợp tác sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa bằng dự án cụ thể, dòng vốn thực chất và sự tham gia chủ động của doanh nghiệp.

Chuyến thăm của Thủ tướng Robert Fico có thể được xem như một điểm khởi đầu mang tính định hình cho giai đoạn hợp tác sâu hơn, thay vì chỉ dừng lại ở ý nghĩa nghi thức.