Năm dòng chảy thay đổi tư duy thể chế trong hệ thống pháp luật kinh doanh

Bước chuyển chiến lược sang tư duy kiến tạo phát triển

Năm 2025 khép lại với những dấu ấn đậm nét, có thể xem là một năm đặc biệt của nền kinh tế Việt Nam. Chỉ đạo hội nghị, PGS TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động khó lường về địa chính trị, thương mại và chuỗi cung ứng, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực, với mức tăng trưởng GDP đạt trên 8%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực.

Cộng đồng doanh nghiệp đã chứng kiến một làn sóng phát triển rất đáng khích lệ với gần 200 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, hơn 100 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên gần 300 nghìn, tăng trên 27% so với năm trước. Đằng sau những kết quả đó không chỉ là nỗ lực của Chính phủ, của cộng đồng doanh nghiệp, mà còn là những chuyển động rất mạnh mẽ về tư duy phát triển và tư duy thể chế.

PGS. TS Hồ Sỹ Hùng khẳng định, năm 2025 chứng kiến hàng loạt quyết sách mang tính chiến lược, mở đầu bằng bộ tứ trụ cột gồm bốn Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị gồm: Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Đây thực sự là 4 cột trụ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam, nơi thể chế không còn chỉ mang tính quản lý, kiểm soát, mà từng bước chuyển sang vai trò kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Song hành với các định hướng chiến lược ấy là một tinh thần hành động rất quyết liệt với tốc độ xây dựng pháp luật nhanh chưa từng có.

Chỉ trong 3 kỳ họp, Quốc hội đã thông qua tới 89 đạo luật, một con số kỷ lục trong lịch sử lập pháp gần đây. Nhiều điểm nghẽn kéo dài hàng chục năm đã được tập trung tháo gỡ; nhiều cơ chế mới, đột phá đã được nghiên cứu và triển khai nhằm hỗ trợ hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Theo PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 được xây dựng với mong muốn phản ánh trung thực những chuyển động chính sách nổi bật trong năm vừa qua dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, tập trung vào năm dòng chảy lớn. Trong đó, các cấu phần đầu tiên khắc họa rõ nét sự thay đổi tư duy từ gốc rễ.

Dòng chảy thứ nhất phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy quản lý nhà nước, từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Lần đầu tiên, cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận rõ ràng rằng kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia và doanh nghiệp được nhìn nhận như một chủ thể phát triển chứ không chỉ là đối tượng quản lý.

Đặc biệt, Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật đã tạo nên một dấu ấn lịch sử. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để xử lý ngay những điểm nghẽn pháp lý cấp bách mà không phải chờ đợi quy trình sửa luật kéo dài nhiều năm.

Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, 15 nghị quyết đã được ban hành để tháo gỡ các khó khăn liên quan đến quy hoạch, đất đai, khoáng sản, thực phẩm, đầu tư, dữ liệu, thủ tục hành chính. Những quyết sách này đã tạo dựng niềm tin kinh doanh rất lớn.

Dòng chảy thứ hai ghi nhận sự đổi mới tư duy lập pháp nhìn từ thực tiễn soạn thảo văn bản pháp luật. Một xu hướng rất tích cực có thể nhận thấy là các đạo luật ngày càng được xây dựng theo hướng quy định nguyên tắc, khung khổ chung; trong khi các nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định linh hoạt hơn.

Cách tiếp cận này giúp chính sách có khả năng phản ứng nhanh hơn với thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ thay đổi rất nhanh. Đi cùng với tốc độ, yêu cầu mới đặt ra đối với chất lượng tham vấn và sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình xây dựng chính sách cũng được Báo cáo phân tích kỹ.

Tháo gỡ điểm nghẽn và biên giới tăng trưởng mới

Bên cạnh sự thay đổi mang tính nền tảng về tư duy và thể chế ở giai đoạn lập pháp, Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 cũng chỉ ra các dòng chảy thực tiễn trong việc vận hành, cải cách và mở rộng không gian kinh tế cho doanh nghiệp.

Dòng chảy thứ ba phản ánh những chuyển biến rất đáng ghi nhận trong cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số. Qua khảo sát doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, gần 90% doanh nghiệp đánh giá rằng thủ tục hành chính trực tuyến dễ dàng thực hiện, tiết kiệm thời gian và tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống.

Thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn; mức độ minh bạch cao hơn; việc tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn rõ rệt. Đây là những kết quả rất đáng tự hào và phản ánh đúng tinh thần đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Dòng chảy thứ tư đề cập đến hoạt động tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý cho doanh nghiệp. Trong năm vừa qua, hơn 2.000 vướng mắc từ cộng đồng doanh nghiệp đã được tiếp nhận, phân loại và xử lý. Đây là một nỗ lực rất lớn của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương, thể hiện tinh thần lắng nghe và cầu thị chưa từng có.

Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng cải cách thể chế là một quá trình liên tục, lâu dài, và những kết quả đạt được trong năm 2025 chính là nền tảng vững chắc để chúng ta tiếp tục bước những bước dài hơn trong giai đoạn tới.

Dòng chảy thứ năm, rất đặc biệt của Báo cáo năm nay, là việc đề cập tới "kinh tế tầm thấp", một không gian tăng trưởng mới đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ phát triển mạnh mẽ. Đây không chỉ là một lĩnh vực công nghệ mới, mà còn là cơ hội để Việt năng khai phá những biên giới tăng trưởng mới, với tiềm năng có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035.

Muốn nắm bắt cơ hội đó, điều quan trọng nhất vẫn là thể chế. Muốn có đổi mới sáng tạo phải có không gian thử nghiệm, muốn có mô hình kinh doanh mới phải có hành lang pháp lý phù hợp.

Theo PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh không chỉ là một ấn phẩm thường niên ghi nhận chuyển động chính sách, mà còn là kết tinh của một quá trình VCCI đồng hành thực chất, liên tục và có trách nhiệm với công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Trong năm 2025, VCCI đã tham gia góp ý đối với hàng trăm văn bản quy phạm pháp luật, với tổng cộng 568 ý kiến cụ thể gửi tới các cơ quan soạn thảo.

Trong đó, 53% ý kiến đã được tiếp thu, phản ánh xu hướng tích cực trong việc lắng nghe tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt, các góp ý liên quan đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật đạt tỷ lệ tiếp thu trên 61%, cho thấy nỗ lực rất lớn của các cơ quan soạn thảo trong việc xử lý chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định.

Bên cạnh hoạt động góp ý chính sách, VCCI đã thực hiện vai trò là cầu nối hiệu quả giữa cộng đồng doanh nghiệp với các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. VCCI đã chủ động tiếp nhận, tổng hợp và kịp thời phản ánh hàng loạt khó khăn, vướng mắc thực tiễn từ doanh nghiệp về các điểm nghẽn trong quy hoạch, đất đai, đầu tư, thủ tục hành chính, tài chính.

Nhiều phản ánh đã được Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương rà soát và xử lý dứt điểm, qua đó góp phần khơi thông không ít dự án và tháo gỡ rào cản thực chất cho cộng đồng doanh nghiệp.

VCCI cũng đã tham gia rất tích cực vào quá trình rà soát, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện và đơn giản hóa thủ tục hành chính do Chính phủ chủ trì. Riêng trong đợt rà soát tập trung đầu tháng 5 vừa qua, VCCI đã gửi tới các cơ quan có thẩm quyền hơn 10 văn bản kiến nghị chi tiết, chứa đựng nhiều thông tin thực tế phong phú từ doanh nghiệp, phân tích cụ thể từng nhóm thủ tục, từng điều kiện kinh doanh đang gây cản trở, kèm theo đề xuất phương án xử lý rõ ràng.

Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 không chỉ nhằm ghi nhận các chuyển động pháp luật trong năm vừa qua, mà quan trọng hơn, là mong muốn góp thêm một góc nhìn thực tiễn từ cộng đồng doanh nghiệp đối với quá trình hoàn thiện thể chế của Việt Nam.