Mở cửa thị trường Thổ Nhĩ Kỳ cho hàng xuất khẩu Việt

Dấu ấn nông sản, thực phẩm Việt tại Thổ Nhĩ Kỳ

Trong khuôn khổ Hội thảo "Cơ hội và thách thức phát triển thị trường Thổ Nhĩ Kỳ" do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức, các chuyên gia và doanh nghiệp đã tập trung phân tích tiềm năng thị trường, những yêu cầu kỹ thuật mới và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá là một trong những giao điểm thương mại quan trọng bậc nhất thế giới nhờ vị trí địa - kinh tế vắt ngang hai châu lục Á - Âu. Với quy mô dân số hơn 86,1 triệu người (trên 90% theo đạo Hồi) và vai trò là thành viên Liên minh Hải quan EU, thị trường này mở ra tiềm năng tiêu thụ lẫn tái xuất khẩu khổng lồ sang khu vực châu Âu, Trung Đông và Bắc Phi.

Theo bà Nguyễn Việt Hằng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ, lạm phát cao cùng sự mất giá của đồng lira đang tạo sức ép lớn lên nền kinh tế nước này. Tỷ giá USD/TRY đã tăng từ 38,37 vào tháng 4/2025 lên 42,92 vào tháng 12/2025, kéo theo chi phí sinh hoạt và giá cả hàng hóa tiếp tục leo thang. CPI nhóm thực phẩm & đồ uống tăng 36,09%, dịch vụ nhà hàng - khách sạn tăng 41,87%. Điều này dẫn đến xu hướng "shrinkflation" (giảm quy cách, trọng lượng sản phẩm nhưng giữ nguyên giá bán), với trọng lượng sản phẩm đóng gói giảm trung bình 38%. Người tiêu dùng địa phương đang dịch chuyển mạnh mẽ sang lối sống tiêu dùng thông minh, ưu tiên sản phẩm tự nhiên, tiện lợi và lành mạnh.

Đáng chú ý, từ tháng 7/2026, Bộ Nông nghiệp và Lâm nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ chính thức áp dụng quy trình kiểm tra 10 bước qua hệ thống điện tử GGBS đối với thực phẩm nhập khẩu (Thông cáo 2026/5) với phí thẩm định 10.728 TRY/lô hàng. Bất chấp các rào cản kỹ thuật này, dư địa dành cho hàng hóa Việt Nam vẫn vô cùng rộng mở.

Theo PGS.TS. Đinh Công Hoàng, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi (ISAWAAS), Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, mặc dù đạt giá trị sản xuất nông nghiệp khoảng 83,2 tỷ USD trong năm 2025, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung các sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới. Đây là dư địa để Việt Nam mở rộng xuất khẩu các mặt hàng có lợi thế như hạt điều, cà phê Robusta, hồ tiêu, gạo thơm, quế, hồi và trái cây nhiệt đới, gồm thanh long, dừa, xoài sấy.

Đối với thủy sản, Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu lên 3 tỷ USD vào năm 2028, kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nguyên liệu sơ chế phục vụ chế biến. Theo đó, cá tra phi lê của Việt Nam đã có mặt tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn như Migros và CarrefourSA, trong khi tôm thẻ chân trắng và cá ngừ nguyên liệu tiếp tục được sử dụng trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống (HORECA) và ngành công nghiệp chế biến thực phẩm.

Chuẩn hóa Halal và bài toán bảo toàn dòng tiền xuất khẩu

Một nội dung trọng tâm nhận được sự chú ý đặc biệt là tiêu chuẩn Halal - "tấm vé thông hành" bắt buộc vào thị trường Hồi giáo. Ông Ramlan Bin Osman - Giám đốc Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc Gia (HALCERT, Bộ KH&CN) chỉ ra rằng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam cán mốc 11,3 tỷ USD năm 2025, nhưng kim ngạch xuất khẩu sang khối OIC mới đạt 700 triệu USD (tương đương 2% tiềm năng).

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Nghị định số 127/2026/NĐ-CP ra đời nhằm chuẩn hóa toàn diện quy trình thử nghiệm, chứng nhận, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc Halal, đồng thời thiết lập Cơ sở dữ liệu Halal quốc gia và triển khai chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bổ sung lộ trình tiếp cận, bà Bá Thị Nguyệt Thu - Giám đốc HTX Hà Nội Xanh, CEO HalalViet phác thảo 4 chặng và 6 bước đi cụ thể. Bà khẳng định Halal không chỉ dừng lại ở tờ giấy chứng nhận, mà là một hệ thống quản trị niềm tin từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến kho vận. Doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn tổ chức chứng nhận Halal được Cơ quan Kiểm định Halal Thổ Nhĩ Kỳ (HAK) thừa nhận theo chuẩn OIC-SMIIC.

Bên cạnh các rào cản kỹ thuật, rủi ro tài chính cũng là yếu tố doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi tiếp cận thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Theo bà Vũ Thị Thùy Linh, CFA, Giám đốc Phát triển kinh doanh ngoại hối, Ngân hàng MSB, doanh nghiệp xuất khẩu thường đối mặt với năm nhóm rủi ro chính gồm đối tác, thanh toán, tỷ giá, lãi suất và thanh khoản. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, lãi suất thương mại ở mức khoảng 100%, trong khi thời gian thu hồi công nợ tại các chuỗi bán lẻ phổ biến kéo dài từ 101–105 ngày. Điều này làm gia tăng áp lực dòng tiền và rủi ro thanh khoản đối với các nhà nhập khẩu, qua đó có thể ảnh hưởng đến hoạt động thanh toán với doanh nghiệp xuất khẩu.

Để nâng cao hiệu quả quản trị tài chính trong hoạt động xuất khẩu, đại diện MSB khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng giải pháp quản trị xuyên suốt chu trình đơn hàng, từ lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp, quản trị nguồn vốn và vốn lưu động đến kiểm soát rủi ro tài chính và tối ưu dòng tiền.

Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng lưu ý doanh nghiệp cần thẩm định kỹ đối tác nhằm hạn chế rủi ro gian lận thương mại, đồng thời không chấp nhận phương thức thanh toán 100% sau khi giao vận đơn nếu không có tiền đặt cọc hoặc bảo lãnh thanh toán.

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp đang hoạt động tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ, bà Đinh Văn Hà, Giám đốc Thương mại Công ty VTTRAVELPLUS TURIZM VE DIS LTD STI, cho biết doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ về thủ tục hải quan, quy trình lưu kho, vận chuyển cũng như phương án xử lý các tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình giao nhận hàng hóa.

Bên cạnh việc tìm hiểu cơ hội thị trường, nhiều doanh nghiệp cũng nêu những khó khăn, vướng mắc liên quan đến thuế nhập khẩu, quy chuẩn kiểm định nông sản và việc tiếp cận hệ thống phân phối tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại), cho biết Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc cung cấp thông tin thị trường, tổ chức các chương trình kết nối giao thương B2B và đồng hành trong quá trình tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc khi tiếp cận thị trường.

Theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), dư địa tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có thể được chuyển hóa thành cơ hội xuất khẩu khi doanh nghiệp đầu tư bài bản cho chiến lược thị trường, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát tốt rủi ro tài chính và chủ động khai thác các chương trình hỗ trợ xúc tiến thương mại. Việc đáp ứng đồng thời các yêu cầu này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng để mở rộng hoạt động tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng như các thị trường lân cận.