Minh bạch hóa Thuế tiêu thụ đặc biệt

 Nút thắt công suất điều hòa

Luật Thuế TTĐB 2025 thể hiện rõ hai mục tiêu vĩ mô là điều tiết tiêu dùng (với điều hòa công suất lớn) và bảo vệ sức khỏe cộng đồng (với đồ uống có đường). Tuy nhiên, những ý kiến góp ý sắc bén từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đối với Dự thảo Nghị định hướng dẫn đã chỉ ra một thách thức lớn, mang tính chất quyết định sự thành bại của chính sách: sự minh bạch và thống nhất trong cách xác định đối tượng chịu thuế.

Đối với mặt hàng điều hòa nhiệt độ, Dự thảo quy định đối tượng chịu thuế là sản phẩm có công suất trên 24.000 BTU đến 90.000 BTU. Quy định này tuy đã thu hẹp so với trước (áp dụng cho điều hòa 90.000 BTU trở xuống), nhưng lại vấp phải rào cản về thuật ngữ.

Thực tế phức tạp của ngành công nghiệp điều hòa là ở chỗ, công suất được thể hiện qua nhiều chỉ số khác nhau: công suất danh định, công suất làm lạnh, công suất nhỏ nhất, lớn nhất… Việc các nhà sản xuất không công bố thông số một cách thống nhất trên toàn thị trường đã dẫn đến nguy cơ mỗi doanh nghiệp hiểu và kê khai thuế khác nhau, gây ra sự thiếu công bằng nghiêm trọng.

VCCI đã đưa ra kiến nghị then chốt cần phải định nghĩa rõ ràng công suất ở đây là công suất làm lạnh danh định do nhà sản xuất công bố. Đây là một giải pháp hợp lý và khả thi nhất, bởi chỉ số danh định là chỉ số tiêu chuẩn, ít biến động, giúp cơ quan thuế và doanh nghiệp có một căn cứ duy nhất, tránh được sự lúng túng khi đối chiếu với các chỉ số hiệu suất thay đổi theo điều kiện vận hành.

Đáng chú ý, VCCI cũng đề nghị mở rộng phạm vi áp thuế đối với các trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu hoặc sản xuất tách rời từng bộ phận (cục nóng, cục lạnh). Đây là một kiến nghị mang tính dự phòng pháp lý cao, nhằm ngăn chặn hành vi lách luật qua hình thức tách linh kiện, đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả của chính sách TTĐB ngay cả khi sản phẩm chưa hoàn chỉnh.

Cần cân bằng giữa sức khỏe và kinh tế

Việc bổ sung nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml vào diện chịu thuế TTĐB là một nỗ lực đáng hoan nghênh nhằm hạn chế tiêu thụ đồ uống có đường cao, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trong bối cảnh tỷ lệ béo phì và tiểu đường đang gia tăng. Tuy nhiên, chính sách này đang đối mặt với những thách thức lớn về mặt phân loại sản phẩm.

Vấn đề mấu chốt nằm ở sự chồng chéo giữa các Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN). Một sản phẩm nước cam ép được hoàn nguyên từ nước cam cô đặc có thể vừa được hiểu là nước quả (theo TCVN 7946:2008), lại vừa có thể bị xếp vào nhóm đồ uống hương liệu (theo TCVN 12828:2019) và phải chịu thuế TTĐB.

Sự mập mờ này đặt các doanh nghiệp sản xuất nước ép tự nhiên vào thế khó. Mục tiêu chính sách là đánh thuế đồ uống có đường nhân tạo, nhưng nếu đánh thuế cả nước ép trái cây hoàn nguyên (vốn có hàm lượng vitamin và dinh dưỡng tự nhiên, được khuyến khích sử dụng), điều này không chỉ đi ngược lại mục tiêu bảo vệ sức khỏe mà còn gây thiệt hại cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm được định vị là lành mạnh.

Do đó, kiến nghị của VCCI về việc loại trừ nước giải khát được làm từ nước ép trái cây hoặc nước trái cây cô đặc hoàn nguyên khỏi nhóm chịu thuế TTĐB là hoàn toàn hợp lý và cần thiết. Đây là cách tiếp cận cân bằng, giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào đúng đối tượng cần điều tiết (đồ uống có đường tổng hợp), đồng thời tạo điều kiện cho các sản phẩm nông nghiệp và tốt cho sức khỏe.

Bên cạnh vấn đề khái niệm, phương pháp xác định hàm lượng đường để áp thuế cũng là một điểm nóng. Hiện tại, hàm lượng đường được doanh nghiệp tự công bố và ghi trên nhãn, với sai số nhất định do quy trình sản xuất và bảo quản. Nếu cơ quan thuế không có một phương pháp thử nghiệm chuẩn hóa và thống nhất, việc tranh chấp thuế là điều khó tránh khỏi.

Để giải quyết vấn đề này, VCCI kiến nghị lấy hàm lượng đường tổng số do doanh nghiệp tự công bố làm cơ sở; chấp nhận dung sai hợp lý (±20%), phản ánh sự biến động tự nhiên trong sản xuất; khuyến khích sử dụng phương pháp thử hiện đại để đảm bảo kết quả đo chính xác, minh bạch, có cơ sở khoa học khi cần thiết.

Việc chấp nhận một dung sai nhất định là chìa khóa để đảm bảo tính thực tiễn của quy định, tránh việc doanh nghiệp bị phạt hoặc áp thuế do những sai số kỹ thuật không đáng kể.

Dự thảo Nghị định Thuế TTĐB 2025 thể hiện quyết tâm cải cách của Bộ Tài chính, nhưng cũng cần xem xét tính thực thi của luật pháp nằm ở sự rõ ràng của từng chi tiết nhỏ.

Việc rà soát và làm rõ đối tượng chịu thuế TTĐB đối với điều hòa và nước giải khát có đường không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà là yêu cầu về sự minh bạch, thống nhất và công bằng.