Phương án nào cho việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ngành bia
Lê Tuấn
Dự thảo sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với các doanh nghiệp ngành bia hiện đang gây tranh cãi về cách tính thuế.
Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan đang khẩn trương xúc tiến xây dựng Luật thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi. Đối với ngành Bia, mức thuế tiêu thụ đặc biệt dự kiến tăng ít nhất 10% trên giá bán sản phẩm (theo khuyến nghị tăng thuế của WHO) nhằm mục đích hạn chế tiêu dùng, bảo vệ sức khỏe người dân và điều tiết tăng thu ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, các phương pháp tính thuế TTĐB theo dự thảo Luật sửa đổi liệu có đảm bảo môi trường kinh doanh cạnh tranh minh bạch, công bằng cho tất cả các doanh nghiệp trong ngành?
Cách tính thuế TTĐB hiện tại áp dụng theo tỷ lệ % trên giá bán sản phẩm, còn gọi là phương pháp tương đối. Tại Nghị quyết chính phủ số 115/NQ-CP ngày 28/7/2023, Luật thuế TTĐB sửa đổi đưa ra phương pháp tính thuế hỗn hợp. Theo đó, mức thuế được tính theo tỷ lệ % và mức thuế tuyệt đối với mặt hàng bia, rượu để tăng giá bán sản phẩm lên tối thiểu 10% theo khuyến nghị tăng thuế của WHO.
Tuy nhiên, mới đây Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đã nghiên cứu phân tích những bất cập lớn của việc xác định thuế TTĐB theo phương pháp hỗn hợp do cách tính này không đảm bảo công bằng với mọi doanh nghiệp. Theo đó, mức thuế tuyệt đối được áp dụng như nhau trên một đơn vị sản phẩm tiêu thụ, cho dù giá sản phẩm có sự chênh lệch giữa các hãng bia. Như vậy, các doanh nghiệp sản xuất bia cao cấp và cận cao cấp, doanh nghiệp đầu ngành thống lĩnh thị trường có thể hưởng lợi từ cơ chế này.
Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất bia vừa và nhỏ, đa phần là các doanh nghiệp Việt ít lợi thế cạnh tranh hơn, sẽ gặp khó khăn lớn nếu chính sách tính thuế TTĐB hiện nay thay đổi sang phương pháp hỗn hợp. Cơ chế mới này còn có thể đẩy các doanh nghiệp có giá bình quân sản phẩm ở mức bình dân và phổ thông, nhất là các công ty bia địa phương, vào chỗ kinh doanh thua lỗ, phá sản do họ phải chịu mức thuế tuyệt đối quá cao so với giá bán. Hơn nữa, việc áp dụng phương án này cũng không đạt được mục tiêu tăng thu ngân sách Nhà nước.
Theo đại diện VAFI, phương pháp tính thuế hỗn hợp không phù hợp với Luật Cạnh tranh 2018 và không nên đưa vào Dự thảo sửa đổi Luật thuế TTĐB. Việc áp dụng tăng thuế TTĐB nên theo lộ trình từng giai đoạn dựa trên tình hình kinh tế và sức khỏe doanh nghiệp và cần đảm bảo tính công bằng cho mọi doanh nghiệp đối với nghĩa vụ nộp thuế TTĐB.
