Lục Ngạn - Bắc Giang: Công ty TNHH khai thác khoáng sản Hải Nam tạm dừng khai thác khoáng sản tại xã Nam Dương

Để hạn chế những điểm "nóng" về khai thác khoáng sản gây thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, Ban Cán sự Đảng UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Nghị quyết số 07-NQ/BCSĐ ngày 9/12/2022 về tăng cường công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Nghị quyết ban hành góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên khoáng sản. Nhiều điểm “nóng” khiến dư luận bức xúc đã hạ nhiệt. Mặc dù vậy, công tác quản lý tài nguyên khoáng sản ở một số địa phương vẫn còn hạn chế. Tình trạng khai thác sai phép vẫn diễn ra; công tác thanh tra, kiểm tra sau cấp phép chưa thường xuyên dẫn đến một số sai phạm chưa được xử lý kịp thời.

Trước tình hình đó, ngày 02/11/2023, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang ban hành văn bản số 6332/UBND-KTN, yêu cầu các sở, cơ quan, UBND các huyện, thành phố nghiêm túc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản, bảo vệ môi trường, các Nghị quyết, Chỉ thị, Công điện của Thủ tướng Chính phủ, văn bản chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh có liên quan đến hoạt động khoáng sản, bảo vệ môi trường. Thực hiện tốt công tác phối hợp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản. Đồng thời, quán triệt, tập trung triển khai các công việc liên quan đến ngành, địa phương theo yêu cầu tại mục 1, 2 Công văn số 8797/BTNMT-KSVN ngày 16/10/2023 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Sự quyết liệt trong quản lý nguồn tài nguyên khoáng sản của lãnh đạo tỉnh Bắc Giang là rất đáng ghi nhận nhưng trên thực tế, hoạt động khai thác khoáng sản trái phép vẫn diễn ra, nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức về việc chấp hành pháp luật về tài nguyên khoáng sản của một số cấp ủy, chính quyền, người dân, doanh nghiệp chưa đầy đủ. Công tác phối hợp giữa các sở, ngành chức năng và địa phương trong quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản thiếu chặt chẽ; năng lực, trình độ của một số cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản chưa đáp ứng yêu cầu.

Đặc biệt, việc khai thác khoáng sản trái phép có thể tạo ra được lợi nhuận kinh tế rất lớn nên một số cá nhân, doanh nghiệp đã cố "lờ" đi các quy định của pháp luật. Đặc biệt là việc yêu cầu các doanh nghiệp sau khi được cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp phải hoàn thiện các thủ tục thuê đất theo quy định của pháp luật trước khi đi vào khai thác thực tế đang khiến cho cả người dân và doanh nghiệp đều có thể rơi vào tình trạng cùng sai khi đối chiếu với các quy định có trong Luật Đất đai, Luật Khoáng sản, Luật Thuế...

Để tăng cường công tác quản lý, giám sát ngày 16/11/2023, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Giang đã có văn bản số 5978/TNMT-TNKS về việc báo cáo thực hiện thủ tục thuê đất để thực hiện dự án đầu tư khai thác khoáng sản các mỏ đất san lấp gửi UBND các huyện Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang, Yên Dũng, Tân Yên, Việt Yên và các doanh nghiệp được cấp giấy phép khai thác khoáng sản trong 2 năm 2022 - 2023.

Ngay sau đó, các huyện nêu trên cũng đã có văn bản báo cáo kết quả kiểm tra, đôn đốc Chủ dự án thực hiện thủ tục thuê đất để thực hiện dự án đầu tư khai thác khoáng sản tại các mỏ đất san lấp. Trong báo cáo của các huyện thể hiện rõ việc rất nhiều chủ đầu tư dự án sau khi được cấp phép đã tiến hành khai thác nhưng chưa hoàn thiện về thủ tục đất đai.

Tòa soạn Doanh nghiệp và Đầu tư thực hiện theo tôn chỉ mục đích của Tạp chí trong công tác tham gia nghiên cứu, tư vấn, phản biện xã hội; tham gia ý kiến, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng như triển khai, phối hợp về thông tin, truyền thông để thực hiện nhiệm vụ của Hiệp hội trong việc nghiên cứu, khảo sát số liệu, ghi nhận ý kiến, tháo gỡ những khó khăn vướng mắc của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình chấp hành các quy định của pháp luật.

Trong quá trình khảo sát thu thập số liệu phục vụ chuyên đề  “Hiệu quả trong hoạt động đấu giá, cấp phép và khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”. Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư đã có những chia sẻ về hiệu quả trong chỉ đạo, điều hành của các cơ quan quản lý bên cạnh thực trạng yếu kém trong công tác giám sát việc khai thác tài nguyên tại một số đơn vị cơ sở cấp huyện khi để cho doanh nghiệp khai thác khoáng sản không đúng với giấy phép. Ngoài 6 huyện nêu trên, tại huyện Lục Ngạn, Công ty TNHH khai thác khoáng sản Hải Nam (Công ty Hải Nam) cũng khai thác khoáng sản nhưng chưa hoàn thiện thủ tục đất đai theo quy định.

Theo số liệu huyện Lục Ngạn cung cấp, tại Quyết định số 725/QĐ-UBND, ngày 14/4/2020 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc cho phép Công ty Hải Nam khai thác khoáng sản (đất làm vật liệu san lấp) tại Khu vực Bờ Đắp, thôn Biềng, xã Nam Dương, huyện Lục Ngạn để phục vụ thi công san lấp, đắp nền công trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật Khu dân cư liên cơ quan huyện và một số công trình xây dựng trên địa bàn huyện Lục Ngạn....

Diện tích khai thác là 3,04ha; trữ lượng khai thác là 277.270 m3; khối lượng khai thác 56.000 m3/năm; thời gian khai thác là 5 năm kể từ ngày có Quyết định.

Ông Nguyễn Đức Đại, Phó trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lục Ngạn cho biết Công ty Hải Nam đã tổ chức khai thác đất từ nhiều năm nay. Hiện tại, công ty này đang tạm dừng khai thác để cơ quan chức năng kiểm tra xem họ có khai thác vượt khối lượng, ngoài ranh giới hay không. UBND huyện đã thuê một đơn vị có chuyên môn về đo đạc phần diện tích đã khai thác, từ đó mới có đủ căn cứ xem Công ty Hải Nam có vi phạm pháp luật hay không?

Về việc Công ty Hải Nam đã hoàn thiện thủ tục đất đai như trong giấy phép yêu cầu trước khi khai thác hay chưa, ông Đại cho biết chưa tìm thấy hồ sơ liên quan tới và đang yêu cầu doanh nghiệp cung cấp Hợp đồng cho thuê đất. Bên cạnh đó, ông Đại cũng chia sẻ việc hoàn thiện thủ tục thuê đất trước khi đi vào khai thác của doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc. Một mặt người dân có đất chỉ đồng ý cho doanh nghiệp thuê đất trong thời gian khai thác khoáng sản chứ không muốn bán toàn bộ thửa đất. Mặt khác, doanh nghiệp cũng không muốn mua toàn bộ thửa đất, vì sau khi khai thác đất thường không có phương án sử dụng tiếp hoặc nếu muốn mua thì người dân lại đòi chi phí quá cao, khó đáp ứng được.

Theo Luật sư Trần Việt - Văn phòng luật sư Trung Hoà (Đoàn luật sư TP. Hà Nội): Đối với những doanh nghiệp khi chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất, bán đất sai điểm đổ có thể sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi lấn, chiếm đất theo quy định tại Điều 14 Nghị định 91/2019/NĐ-CP ngày 19 tháng 11 năm 2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Ngoài ra, cá nhân, tổ chức khia thác khoảng sản trái phép có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu phạm tội theo quy định tại Điều 227 BLHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.

"Ngoài ra, tại Điều 17 Nghị định 158/2016/NĐ-CP quy định rất rõ trách nhiệm của UBND các cấp (tỉnh, huyện, xã) có trách nhiệm kiểm tra giám sát việc khai thác khoảng sản tại địa phương của mình, nếu để xảy ra hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động khai thác khoảng sản tại địa phương thì tùy tính chất và mức độ vi phạm có thể bị kỷ luật, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 179 Bộ luật hình sự tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc Điều 360 Bộ luật hình sự về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng." - Luật sư Trần Việt chia sẻ thêm.

Liên quan tới việc khai thác khoáng sản trái phép tại huyện Lục Ngạn, ngày 23/5/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Giang ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can; lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Thái Văn Vĩnh - Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Vĩnh Long về tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” theo quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự. Theo đó, từ tháng 4/2019 đến tháng 3/2023, bị can Thái Văn Vĩnh đã chỉ đạo nhân viên công ty và những người được thuê tổ chức khai thác khoáng sản (đất san lấp) ngoài phạm vi được cấp phép của mỏ khoáng sản tại khu vực núi Bòng, thôn Phú Bòng. Tổng giá trị đất khai thác trái phép ước tính khoảng 20 tỷ đồng.

Tại Bắc Giang, ngoài huyện Lục Ngạn, tại huyện Tân Yên có 02 dự án được cấp phép khai thác khoáng sản (đất san lấp) là dự án khai thác khoáng sản tại khu vực Đồi Bờ Ngo, thôn Lý, Xã Việt Lập cấp cho Công ty TNHH Đầu tư phát triển thương mại dịch vụ Hưng Thịnh Phát và mỏ Núi Tiêu, thôn Hương, xã Liên Chung cấp cho Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Hoàng Anh Đạt. Ngày 21/11/2023, Phòng Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với Công an huyện, UBND xã Liên Chung, Việt Lập kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản tại 02 điểm mỏ nêu trên, đồng thời đôn đốc, hướng dẫn 2 doanh nghiệp này thực hiện thủ tục về thuê đất trong hoạt động khoáng sản. Tuy nhiên đến nay 2 dự án trên chưa hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để được cấp có thẩm quyền cho thuê đất.

Tại huyện Việt Yên, ngày 23/11/2023, UBND huyện có báo cáo số 4500/ UBND-TNMT xác nhận trong năm 2023, trên địa bàn huyện Việt Yên có 3 mỏ đất đã được cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho 2 doanh nghiệp là Công ty TNHH Khoáng sản Trung Bắc (cấp phép không qua đấu giá) và Công ty TNHH Sản xuất gạch, ngói Ngọc Lý (cấp phép qua đấu giá) làm vật liệu xây dựng thông thường. Tuy nhiên cả 2 doanh nghiệp này đều chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất và cũng chưa có báo cáo bằng văn bản cụ thể việc thuê đất để hoạt động khai thác khoáng sản nhưng đã tổ chức khai thác khoáng sản. Căn cứ vào các quy định của pháp luật, ngày 24/11/2023, UBND huyện Việt Yên đã có văn bản yêu cầu 2 doanh nghiệp này phải tạm dừng khai thác, khi nào hoàn thiện thủ tục thuê đất mới được khai thác tiếp.

Gần đầy nhất, ngày 3/11, Cục Cảnh sát Phòng, chống tội phạm (PCTP) về môi trường Bộ Công an cho biết, đơn vị vừa phối hợp Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động phát hiện, bắt quả tang hàng chục đối tượng khai thác khoáng sản (đất) trái phép tại khu vực xóm Thống Thượng, xã Minh Đức, TP Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên; tạm giữ nhiều phương tiện, tang vật liên quan. Tại thời điểm kiểm tra, các trinh sát phát hiện 20 đối tượng đang khai thác đất và chuyển đi tiêu thụ tại dự án san lấp tuyến đường liên kết, kết nối các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Vĩnh Phúc. Dự án này do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông Thái Nguyên là chủ đầu tư và Liên doanh Tổng 319 – Công ty cổ phần đầu tư Năng lượng Xây dựng Thương mại Hoàng Sơn – Công ty TNHH MTV Minh Đăng là nhà thầu thi công. Tại hiện trường, cơ quan chức năng phát hiện, tạm giữ tại địa điểm khai thác đất  3 máy xúc, 10 xe ô tô tải chuyên dụng phục vụ việc vận chuyển đất. Còn tại địa điểm tiêu thụ, cơ quan chức năng cũng phát hiện, tạm giữ 1 máy xúc, 4 ô tô tải.