Lối đi chiến lược để nông sản Việt vượt bẫy kỹ thuật

Cơ hội thâu tóm công nghệ

Năm 2024, Nhật Bản nhập siêu tới 12.000 tỷ Yên nông lâm thủy sản, với tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 13.000 tỷ Yên. Thị trường khổng lồ là vậy, nhưng Việt Nam mới chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 4,7% tỷ trọng nhập khẩu của quốc gia này. Sự yếu thế còn thể hiện rõ nét ngay tại các hệ thống phân phối lớn.

Điển hình như tại hệ thống bán lẻ Aeon, dù ngành thực phẩm chiếm tới 70% doanh thu nhưng hàng hóa Việt Nam chỉ chiếm tỷ trọng 24% trong danh mục các mặt hàng tương đương. Rào cản lớn nhất không nằm ở số lượng mà nằm ở năng lực công nghệ để vượt qua các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe vốn đang gia tăng dồn dập tại quốc gia mặt trời mọc.

Thực trạng già hóa dân số sâu sắc tại Nhật Bản đang mở ra một cơ hội thâu tóm công nghệ chưa từng có cho các nhà đầu tư Việt Nam. Theo ông Vũ Cường, Tham tán Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tại Nhật Bản, rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tại đây đang sở hữu những bí quyết kỹ thuật lâu đời nhưng rơi vào tình trạng thiếu người kế thừa và có nhu cầu bán lại.

Thay vì phải mất hàng thập kỷ đầu tư nghiên cứu từ con số không với nhiều rủi ro, hình thức tiếp nhận và chuyển giao công nghệ thông qua mua bán và sáp nhập (M&A) giúp doanh nghiệp Việt sở hữu ngay lập tức cả dây chuyền thiết bị, quy trình vận hành tiên tiến và đội ngũ kỹ thuật lành nghề của nước sở tại.

Chiến lược đi tắt đón đầu này là giải pháp bù đắp kịp thời cho những mắt xích yếu nhất của hạ tầng nông nghiệp Việt Nam hiện nay, đặc biệt là khâu chất lượng và hệ thống logistics kho lạnh. Trong khi chúng ta đang loay hoay duy trì tiêu chuẩn nông sản khi đến tay người tiêu dùng, Nhật Bản lại đang nắm giữ những công nghệ bảo quản hàng đầu thế giới như công nghệ lạnh CA hay lạnh nano, cùng các kỹ thuật sản xuất giống và sinh học tiên tiến.

Lợi thế của việc làm chủ công nghệ gốc thông qua M&A còn giúp doanh nghiệp lách qua các lệnh cấm nhập khẩu hàng tươi sống ngặt nghèo của nước bạn. Ví dụ, Nhật Bản vốn cấm nhập khẩu gia cầm từ các nước có dịch cúm, khiến thịt tươi hoặc đông lạnh không thể thông quan. Tuy nhiên, bằng việc áp dụng công nghệ chế biến nhiệt sâu, Việt Nam đã mở toang cánh cửa cho mặt hàng gia cầm vào thị trường này.

Tương tự, các công nghệ cao cấp như chỉnh sửa gen giúp cắt ghép các mắt xích gen cụ thể để đáp ứng nhu cầu thị trường, hay các quy chuẩn khắt khe về vật liệu đóng gói như pallet gỗ phải gia nhiệt lõi tối thiểu 56 độ C trong 30 phút đều có thể giải quyết triệt để khi doanh nghiệp làm chủ được công nghệ bản địa.

Bài toán duy trì sự ổn định hậu M&A

Sức ép từ các quy định kỹ thuật tại thị trường Nhật Bản đang gia tăng với tốc độ chóng mặt. Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, quốc gia này đã đưa ra 52 cập nhật về quy định SPS liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật, liên tục siết chặt các yêu cầu về dư lượng tối đa.

Nếu không sở hữu công nghệ xử lý tương ứng, nông sản Việt rất dễ bị loại khỏi cuộc chơi khi đối mặt với danh mục phụ gia khắt khe, chẳng hạn như quy định về dung môi trong mì tươi chỉ được phép ở mức 2%, trong khi các thực phẩm khác là 0,6%.

Tuy nhiên, con đường M&A luôn đi kèm những thách thức văn hóa doanh nghiệp sâu sắc. Ông Vũ Cường nhấn mạnh, người Nhật coi trọng tính tin cậy và cực kỳ dị ứng với sự biến động, đặc biệt là về giá cả và nhân sự. Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong bộ máy quản lý hoặc chiến lược kinh doanh sau khi mua lại doanh nghiệp đều có nguy cơ làm đổ vỡ niềm tin của đối tác và người tiêu dùng bản địa, khiến thương vụ đổ sông đổ bể.

Để thâm nhập thị trường một cách bền vững, doanh nghiệp Việt cần đa dạng hóa các hình thức chuyển giao công nghệ thay vì chỉ phụ thuộc vào một phương thức duy nhất. Bên cạnh M&A, các đơn vị có thể tiếp nhận kỹ thuật linh hoạt qua hợp đồng tư vấn, mua thiết bị hoặc cử nhân sự đi đào tạo chuyên sâu. Việc thiết lập các liên kết sản xuất trực tiếp với các doanh nghiệp Nhật Bản được xem là giải pháp then chốt để thấu hiểu sâu sắc văn hóa tiêu dùng và luật chơi sở tại.

Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận thông qua các kênh đại diện sẵn có của các tập đoàn thương mại lớn như Itochu, Sumitomo, Marubeni hay Aeon vốn đã có văn phòng tại Việt Nam. Đây chính là những đầu mối thông tin quan trọng để tìm kiếm các thương vụ M&A tiềm năng hoặc các cơ hội hợp tác cung ứng.

Cùng với sự đồng hành của hệ thống tham tán thông qua các gian trưng bày nông sản quốc gia và việc tận dụng các triển lãm lớn như Green Expo 2027 để kể câu chuyện về sản phẩm xanh, nông sản Việt mới có thể tự tin định vị thương hiệu bằng công nghệ sạch, tạo bước nhảy vọt về thị phần tại một trong những thị trường khó tính nhất thế giới.