Làn sóng gia nhập đan xen sức ép rút lui của doanh nghiệp Việt

Vốn tăng mạnh nhưng cuộc sàng lọc thị trường vẫn diễn ra

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính chung bảy tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 187,2 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước, trung bình mỗi tháng có 26,7 nghìn doanh nghiệp tham gia thị trường. Các con số này phản ánh sức bật khá rõ của môi trường kinh doanh trong giai đoạn nửa đầu và đầu nửa cuối năm.

Đáng chú ý, quy mô vốn đăng ký của các doanh nghiệp thành lập mới tăng tới 63,6% so với cùng kỳ năm 2025, một tốc độ tăng trưởng vượt trội so với mức tăng về số lượng doanh nghiệp. Điều này cho thấy dòng vốn đang có xu hướng tập trung vào những dự án quy mô lớn hơn, kỳ vọng sinh lời rõ ràng và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động vĩ mô. Nói cách khác, thị trường không chỉ chào đón thêm các chủ thể kinh doanh mới mà chất lượng dòng vốn đầu vào cũng đang nâng lên rõ rệt.

Tuy nhiên, mặt trái của quá trình phục hồi là số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn neo ở mức cao. Trong bảy tháng đầu năm 2026, toàn quốc ghi nhận 155,3 nghìn doanh nghiệp rút lui (tăng 7,6% so với cùng kỳ), trung bình mỗi tháng có 22,2 nghìn doanh nghiệp đóng cửa hoặc tạm dừng hoạt động. Đặt cạnh con số gia nhập, có thể thấy nền kinh tế đang chứng kiến một cuộc sàng lọc tự nhiên khốc liệt. Nhóm doanh nghiệp đủ vốn, đủ đơn hàng và quản trị tốt tiếp tục mở rộng. Ngược lại, nhóm yếu kém buộc phải thu hẹp, tạm ngừng hoặc rời cuộc chơi.

Diễn biến này không hoàn toàn mang màu sắc tiêu cực. Trong các giai đoạn phục hồi kinh tế, tỷ lệ rút lui tăng còn phản ánh sức ép tái cấu trúc, giải thể các mô hình kinh doanh kém hiệu quả. Mặc dù vậy, nếu tình trạng này kéo dài sẽ gây áp lực lên việc làm, thu ngân sách và sức khỏe của chuỗi cung ứng. Bức tranh riêng trong tháng 7 cho thấy áp lực ngắn hạn vẫn rất căng thẳng khi có 8.723 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, 10.382 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể và 7.209 doanh nghiệp hoàn tất giải thể. Điều này khẳng định sức ép chi phí và thị trường vẫn chưa hạ nhiệt đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Triển vọng kinh tế mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp

Đánh giá xu hướng vận động của cộng đồng doanh nghiệp trong những tháng cuối năm 2026, tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" do Tạp chí Nhà Đầu tư tổ chức ngày 27/7/2026, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, cho rằng mức tăng hơn 63% của tổng vốn đăng ký doanh nghiệp thành lập mới là tín hiệu tích cực, phản ánh niềm tin dài hạn của nhà đầu tư đối với triển vọng kinh tế. Theo ông, doanh nghiệp không còn duy trì tâm lý thận trọng như giai đoạn trước mà đã mạnh dạn triển khai các kế hoạch đầu tư và mở rộng quy mô.

Tuy vậy, TS. Cấn Văn Lực cũng lưu ý việc số doanh nghiệp giải thể tiếp tục gia tăng cho thấy quá trình sàng lọc trên thị trường đang diễn ra quyết liệt. Trong những tháng cuối năm, sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp được dự báo sẽ rõ nét hơn. Các doanh nghiệp có năng lực tài chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng mô hình quản trị xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị phần. Ngược lại, những doanh nghiệp thiếu vốn, chậm đổi mới công nghệ hoặc chưa thích ứng với yêu cầu của thị trường sẽ đối mặt với áp lực thu hẹp hoạt động, tái cơ cấu hoặc tham gia các thương vụ sáp nhập và mua bán doanh nghiệp (M&A).

Trên cơ sở các tín hiệu phục hồi của nền kinh tế và môi trường đầu tư, TS. Cấn Văn Lực dự báo trong cả năm 2026, Việt Nam có thể ghi nhận khoảng 220.000–230.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tiếp tục tạo động lực cho tăng trưởng khu vực kinh tế tư nhân.

Để đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua giai đoạn thách thức, vai trò kiến tạo của cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò then chốt. Tại tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68” do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức ngày 13/5/2026, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), nhấn mạnh rằng cải cách môi trường kinh doanh phải được đo bằng hiệu quả thực thi, không chỉ bằng số lượng văn bản ban hành. Đồng thời, cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thiết lập cơ chế giám sát độc lập để củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, Chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục đăng ký kinh doanh, giải quyết dứt điểm tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), đồng thời khơi thông nguồn vốn tín dụng linh hoạt dựa trên dòng tiền thực tế của doanh nghiệp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản thế chấp. Bên cạnh đó, việc hỗ trợ kỹ thuật giúp doanh nghiệp thực hiện "chuyển đổi kép", gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đáp ứng tiêu chuẩn chứng chỉ carbon và cơ chế CBAM là yếu tố sống còn để giữ vững các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Song song với sự hỗ trợ từ Nhà nước, tinh thần chủ động tự tái thiết từ chính doanh nghiệp là yếu tố quyết định sự tồn vong. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cần khẩn trương rà soát lại toàn bộ dòng tiền, ưu tiên duy trì thanh khoản an toàn và kiên quyết cắt bỏ những mảng kinh doanh kém hiệu quả. Việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa vào sản xuất sẽ giúp tối ưu hóa chi phí, nâng cao năng suất lao động. Đồng thời, việc tăng cường liên kết chuỗi giá trị giữa các doanh nghiệp cùng ngành sẽ giúp chia sẻ đơn hàng, giảm chi phí nguyên liệu đầu vào và nâng cao năng lực đàm phán trên thị trường quốc tế.

Bức tranh doanh nghiệp bảy tháng đầu năm 2026 không chỉ mang đến kỳ vọng về đà phục hồi kinh tế mà còn là hồi chuông thúc đẩy tinh thần đổi mới. Sự kết hợp nhịp nhàng giữa chính sách kiến tạo của Nhà nước và bản lĩnh nội tại của doanh nghiệp sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển chất lượng trong giai đoạn tới.