Thứ hai, 16/11/2026 16:25 (GMT+7)

Kinh tế bạc mở hướng khai thác tiềm năng từ già hóa dân số

Lê Phượng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, đặt ra sức ép ngày càng lớn đối với hệ thống an sinh, y tế và thị trường lao động. Tuy nhiên, người cao tuổi cũng là nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm, sức mua và khả năng đóng góp cho nền kinh tế.

Phát triển kinh tế bạc vì thế cần một cách tiếp cận mới, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế, doanh nghiệp phát triển thị trường và người cao tuổi trở thành chủ thể của quá trình phát triển.

Thay đổi tư duy, xác lập người cao tuổi là chủ thể của kinh tế bạc

Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc diễn ra ngày 16/11/2026 tại Trụ sở Chính phủ đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa chiến lược: Việt Nam cần làm gì để biến thách thức già hóa dân số thành cơ hội tăng trưởng mới?

Theo các đại biểu, Việt Nam chỉ mất khoảng 23-25 năm để chuyển từ giai đoạn già hóa sang dân số già, trong khi thời kỳ dân số vàng dự kiến kết thúc vào khoảng năm 2036. Khoảng thời gian chuẩn bị không còn dài. Nếu tiếp tục nhìn nhận người cao tuổi chủ yếu dưới góc độ đối tượng cần chăm sóc và thụ hưởng an sinh, nền kinh tế sẽ bỏ lỡ một nguồn lực đáng kể.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu chỉ đạo Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam, cho biết gần 9 triệu người cao tuổi hiện vẫn tham gia lao động, sản xuất và kinh doanh. Con số này phản ánh khả năng đóng góp của người cao tuổi vào hoạt động kinh tế, đồng thời cho thấy nhu cầu xây dựng cơ chế để họ tiếp tục làm việc, truyền nghề, tư vấn và tham gia các hoạt động xã hội phù hợp với sức khỏe, kinh nghiệm.

Từ góc độ hoạch định chính sách, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhấn mạnh ba yêu cầu chiến lược: đặt kinh tế bạc trong tổng thể đổi mới mô hình phát triển; hành động sớm với tầm nhìn dài hạn; bảo đảm phát triển kinh tế bạc gắn với tiến bộ và công bằng xã hội.

Ông cũng chỉ ra bốn nhóm hạn chế cần giải quyết, gồm thể chế và chính sách chưa đồng bộ; thị trường và cơ chế tài chính chưa đáp ứng yêu cầu; hạ tầng và nhân lực chăm sóc còn thiếu; dữ liệu, công nghệ và khả năng tiếp cận số còn hạn chế. Đây là những vấn đề có tính hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ, ngành, địa phương và khu vực tư nhân.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu nhấn mạnh là thay đổi cách tiếp cận đối với người cao tuổi. Kinh tế bạc không thể phát triển nếu chỉ tập trung mở rộng dịch vụ dưỡng lão, khám chữa bệnh hay các sản phẩm tiêu dùng dành cho nhóm dân số này. Người cao tuổi vừa là khách hàng, vừa có thể là người lao động, nhà đầu tư, người truyền nghề và chủ thể tạo ra giá trị kinh tế.

Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đề xuất tiếp cận kinh tế bạc qua ba tầng chính sách. Tầng thứ nhất bảo đảm an sinh, thu nhập và sức khỏe cho người cao tuổi. Tầng thứ hai phát triển thị trường hàng hóa, dịch vụ đáp ứng nhu cầu của nhóm dân số này. Tầng thứ ba kiến tạo nguồn lực để người cao tuổi tiếp tục đóng góp tri thức, kinh nghiệm và năng lực cho xã hội.

Cách tiếp cận này giúp phân định rõ trách nhiệm bảo đảm an sinh của Nhà nước với vai trò phát triển thị trường của doanh nghiệp. Những dịch vụ thiết yếu dành cho người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn cần được bảo đảm bằng chính sách công. Trong khi đó, các dịch vụ chăm sóc, nhà ở thích ứng, du lịch nghỉ dưỡng, tài chính, bảo hiểm và công nghệ có thể mở ra không gian đầu tư cho khu vực tư nhân.

Đồng chí Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, cho rằng nguồn lực người cao tuổi cần được nhìn nhận rộng hơn sức lao động, bao gồm vốn tri thức, vốn văn hóa và vốn xã hội. Ông đề xuất xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc theo hướng đa ngành, liên thế hệ, đa chủ thể và lấy con người làm trung tâm. Đặc biệt, chính sách cần được tiếp cận theo vòng đời, nghĩa là mỗi người phải có sự chuẩn bị về sức khỏe, tài chính và kỹ năng từ trước khi bước vào tuổi già.

GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, cũng nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi. Theo ông, “chăm sóc chỉ là một nửa, một nửa còn lại là cống hiến và phát huy”. Vì vậy, chính sách cần tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia các hoạt động phù hợp, thay vì mặc định tuổi già đồng nghĩa với rút khỏi đời sống kinh tế.

Ở góc độ thực tiễn, ông Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nhìn nhận kinh tế bạc là một “nền kinh tế kép” giữa các thế hệ. Người cao tuổi có thể tiếp tục làm việc bán thời gian, truyền nghề và tư vấn, qua đó bổ sung nguồn lực cho doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ phát triển. Ông dẫn kinh nghiệm Nhật Bản về việc làm bán thời gian, Singapore về hạ tầng đô thị quy mô nhỏ và Pháp về ứng dụng công nghệ trong chăm sóc người cao tuổi.

Từ góc nhìn quốc tế, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, khuyến nghị phát triển kinh tế bạc trên cơ sở bảo đảm quyền và phẩm giá của người cao tuổi; củng cố hệ thống an sinh và hưu trí đa tầng; mở rộng chăm sóc sức khỏe toàn dân, chăm sóc dài hạn; đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới và học tập suốt đời. Bà dẫn ước tính của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), theo đó lợi tức bạc có thể đóng góp tới 1,1% GDP, tương đương 5,6 tỷ USD cho kinh tế Việt Nam.

Những ý kiến này cho thấy phát triển kinh tế bạc cần vượt ra khỏi phạm vi một chính sách an sinh đơn lẻ. Đây phải là một cấu phần trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, gắn với thị trường lao động, hệ thống y tế, giáo dục, tài chính, công nghệ và quy hoạch đô thị.

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tài chính và hạ tầng chăm sóc

Dù tiềm năng lớn, hệ sinh thái kinh tế bạc tại Việt Nam vẫn thiếu những điều kiện cần thiết để hình thành thị trường quy mô lớn. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan chỉ ra hai nút thắt đáng chú ý là quỹ đất sạch dành cho hạ tầng dưỡng lão và cơ chế ưu đãi vốn vay, tín dụng đối với doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.

Bộ Y tế dự kiến tham mưu sửa đổi toàn diện Luật Người cao tuổi vào quý II/2028 để thể chế hóa các chính sách từ Đề án phát triển kinh tế bạc. Một số chính sách hỗ trợ cũng đang được triển khai, trong đó có nâng mức hưởng bảo hiểm y tế lên 100% đối với người từ 75 tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội và khám sức khỏe định kỳ miễn phí hằng năm gắn với VNeID.

Tuy nhiên, chính sách bảo hiểm và hỗ trợ y tế cần được kết nối với hệ thống chăm sóc dài hạn. GS.TS. Phạm Văn Lình, Hiệu trưởng Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, đề xuất chính thức hóa nghề điều dưỡng tại nhà, xây dựng khung kỹ năng và chuẩn hóa đào tạo nhân lực chăm sóc chuyên sâu. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành thị trường dịch vụ có chất lượng, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào sự chăm sóc của gia đình.

Đại diện Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đề xuất mô hình y tế bạc đa tầng, phân loại người cao tuổi theo năm mức độ phụ thuộc, từ tự chủ sinh hoạt đến cần chăm sóc y tế chuyên sâu. Cách phân loại này giúp xác định đúng nhu cầu, tổ chức dịch vụ phù hợp và thiết kế cơ chế thanh toán bảo hiểm tương ứng. Chuỗi chăm sóc cần kết nối bệnh viện, y tế cơ sở, cơ sở dưỡng lão, gia đình và cộng đồng; đồng thời phát triển dịch vụ theo dõi sức khỏe từ xa, phục hồi chức năng và chăm sóc tại nhà.

Chính phủ lựa chọn Hà Nội, Thái Nguyên, Đà Nẵng, TP.HCM và An Giang thí điểm xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc trong hai năm trước khi đánh giá, nhân rộng. Ảnh: AI

Ở góc độ đầu tư, ông Nguyễn Thanh Việt, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Intracom, chỉ ra bốn điểm nghẽn gồm thiếu cơ sở dưỡng lão, chính sách đất đai và thuế chưa hấp dẫn, thiếu điều dưỡng viên chuyên nghiệp và liên kết giữa viện - trường còn hạn chế. Ông đề xuất xem cơ sở dưỡng lão là hạ tầng an sinh thiết yếu, phát triển mô hình liên kết Viện - Trường - Dưỡng lão và xây dựng mô hình “Đại học tuổi thứ ba”. Theo ông, cần đổi mới cơ chế tài chính hưu trí và bảo hiểm chăm sóc dài hạn để tạo nền tảng cho thị trường phát triển.

Về cơ chế nguồn lực, các đại biểu đề xuất ưu đãi tiền thuê đất, thuế và tín dụng dài hạn cho doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng dưỡng lão; nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (PPP), Nhà nước đặt hàng dịch vụ xã hội và sử dụng tài sản công dôi dư cho hoạt động chăm sóc người cao tuổi. Việc phân định rõ dịch vụ an sinh thiết yếu do Nhà nước bảo đảm với dịch vụ vận hành theo cơ chế thị trường cũng cần được thực hiện để tránh thương mại hóa các dịch vụ cơ bản, đồng thời tạo không gian cho doanh nghiệp đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy bảo hiểm chăm sóc dài hạn là một cấu phần quan trọng. Nhật Bản triển khai mô hình này từ năm 2000, Hàn Quốc từ năm 2008, Đức từ năm 1995 và Trung Quốc bắt đầu thí điểm từ năm 2016. Điểm đáng chú ý là các quốc gia đều phải xây dựng cơ chế đánh giá mức độ phụ thuộc của người cao tuổi để xác định quyền lợi, mức hỗ trợ và phương thức cung cấp dịch vụ. Việt Nam có thể nghiên cứu lộ trình thí điểm bảo hiểm chăm sóc dài hạn, kết nối với bảo hiểm y tế và ưu tiên dịch vụ tại nhà, tại cộng đồng.

Thực tiễn tại Hà Nội và TP.HCM cũng gợi mở những mô hình có thể triển khai rộng hơn. Hà Nội hiện có gần 1,5 triệu người cao tuổi, trong đó gần 30% có nhu cầu tiếp tục làm việc. Thành phố đang thí điểm chăm sóc ban ngày tại trạm y tế, tổ chức phiên giao dịch việc làm dành riêng cho người cao tuổi và mô hình thanh niên hỗ trợ người cao tuổi chuyển đổi số.

TP.HCM có hơn 1,5 triệu người cao tuổi, đang triển khai khám sức khỏe miễn phí, hỗ trợ vé xe buýt và metro, đồng thời xây dựng đề án chăm sóc sức khỏe giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045. Thành phố định hướng phát triển cộng đồng hưu trí chăm sóc liên tục, dịch vụ chăm sóc tại nhà và huy động nguồn lực tư nhân thông qua PPP.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà xác định mô hình phát triển kinh tế bạc cần có sự tham gia của năm chủ thể: Nhà nước định hướng, kiến tạo; doanh nghiệp đầu tư và mở rộng thị trường; các tổ chức xã hội kết nối, giám sát; gia đình đồng hành; người cao tuổi là trung tâm thụ hưởng và chủ thể chủ động.

Chính phủ lựa chọn Hà Nội, Thái Nguyên, Đà Nẵng, TP.HCM và An Giang thí điểm xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc trong hai năm trước khi đánh giá, nhân rộng. Đề án phát triển kinh tế bạc đến năm 2035, tầm nhìn 2045 dự kiến được hoàn thiện, trình Bộ Chính trị trong quý I/2027.

Những định hướng và cam kết tại hội nghị đã đặt nền móng cho một cách tiếp cận mới đối với già hóa dân số. Tuy nhiên, hiệu quả của kinh tế bạc sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa chủ trương thành chính sách cụ thể, từ quỹ đất, tín dụng, bảo hiểm chăm sóc dài hạn đến đào tạo nhân lực và tạo việc làm phù hợp. Quan trọng hơn, người cao tuổi cần được trao cơ hội lựa chọn cách sống, cách làm việc và tiếp tục đóng góp theo năng lực của mình. Khi đó, già hóa dân số có thể trở thành động lực hình thành thị trường mới, tạo thêm giá trị kinh tế và củng cố nền tảng an sinh cho các thế hệ.

TP Cần Thơ: Phường Ninh Kiều, sức bật từ nền tảng kinh tế năng động và chuyển đổi số

TP Cần Thơ: Phường Ninh Kiều, sức bật từ nền tảng kinh tế năng động và chuyển đổi số

Với vị thế là địa bàn trung tâm của TP Cần Thơ, phường Ninh Kiều đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Kết quả 10 tháng năm 2026 cho thấy nhiều chuyển biến tích cực, tạo nền tảng để địa phương tăng tốc hoàn thành các mục tiêu của năm.
An ninh năng lượng – Nền tảng bảo đảm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam

An ninh năng lượng – Nền tảng bảo đảm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng cao, thị trường nhiên liệu thế giới biến động và yêu cầu chuyển dịch xanh ngày càng rõ nét, bảo đảm an ninh năng lượng đang trở thành điều kiện quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh của doanh.
Quốc hội thông qua dự toán ngân sách năm 2027

Quốc hội thông qua dự toán ngân sách năm 2027

Tổng thu ngân sách nhà nước năm 2027 dự kiến đạt 3.334.338 tỷ đồng, tổng chi 4.073.935 tỷ đồng.
Chính phủ ưu tiên kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng hai con số

Chính phủ ưu tiên kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng hai con số

Kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng năm 2026 lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, thu ngân sách đạt gần 2,45 triệu tỷ đồng. Trước yêu cầu duy trì đà tăng trưởng cao, Chính phủ xác định kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô là ưu tiên hàng đầu trong hai tháng cuối năm, đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cần được tiếp sức từ vốn đến chi phí đầu vào

Doanh nghiệp cần được tiếp sức từ vốn đến chi phí đầu vào

Giảm lãi suất cho vay thực tế, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và tháo gỡ chi phí nguyên vật liệu, năng lượng là những giải pháp được đại biểu Quốc hội đề xuất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, mở rộng sản xuất. Đây cũng là điều kiện để nâng cao chất lượng tăng trưởng và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế.