Kiến tạo lộ trình đưa Việt Nam trở thành trung tâm bán dẫn khu vực

Bài học quốc tế và chiến lược chọn phân khúc ngách

Hành trình trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Việt Nam được ghi nhận bằng hàng loạt dự án quy mô lớn. Đáng chú ý, dự án sản xuất đế mạch đóng gói bán dẫn trị giá 1 tỷ USD của LG Innotek tại Hải Phòng dự kiến khởi công vào quý III/2026 và sản xuất hàng loạt từ quý III/2027.

Cùng với sự mở rộng của các tập đoàn quốc tế như: Intel, Samsung hay Amkor, các doanh nghiệp nội địa cũng bắt đầu tăng tốc. Viettel đã khởi công nhà máy chế tạo chip đầu tiên, còn FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến, góp phần định hình mạng lưới 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch trên toàn quốc.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các cường quốc bán dẫn khẳng định đây là cuộc đua đường dài đòi hỏi nguồn vốn kiên nhẫn. Phân tích về sự trỗi dậy của Samsung, ông Woo Yong Jin, Giám đốc Công nghệ bán dẫn của Chungpa EMT, nhắc lại bài học lịch sử khi hãng từng gánh khoản lỗ hơn 300 triệu USD giai đoạn 1984-1987 lúc đầu tư chip nhớ DRAM 64 KB. Sự kiên trì bám đuổi công nghệ trong thời điểm thị trường suy giảm đã giúp tập đoàn này bứt phá trở thành nhà cung cấp chip nhớ hàng đầu thế giới khi cầu tăng trở lại.

Ở góc độ phát triển dựa trên nguồn lực thực tế, GS. Konrad Young, nguyên Giám đốc Trung tâm R&D của TSMC, đánh giá thành công của Đài Loan đến từ việc đi từng bước theo nhu cầu thị trường, không đốt tiền ngay vào công nghệ tiên tiến mà lớn lên cùng các làn sóng PC, di động rồi AI để lấy doanh thu tái đầu tư R&D.

Bên cạnh đó, câu chuyện của AMD cũng mang lại bài học lớn. Bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP Lab, chỉ ra rằng thay vì dốc vốn vào siêu nhà máy, AMD tiên phong phát triển kiến trúc chiplet giúp giảm chi phí và nâng cao tỷ lệ thành công.

Dẫn lại quan điểm này, các chuyên gia khẳng định Việt Nam không nên sao chép mô hình sẵn có mà cần tìm lối đi riêng. Ông George Chia, Giám đốc Kinh doanh khu vực ASEAN của Analog Devices (ADI), nhận định cơ hội lớn nằm ở các phân khúc ngách giá trị cao như công nghệ tiết kiệm năng lượng cho AI và xe điện.

Đồng thời, bà Bích Yến và GS. Konrad Young cùng gợi ý Việt Nam nên tập trung vào chip AI biên (Edge AI), vi điều khiển, SoC cho IoT và các dòng chip thương mại hóa nhanh phục vụ nông nghiệp hay đô thị thông minh.

Ba bài toán cốt lõi để hoàn thiện hệ sinh thái nội sinh

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm thiết kế và đổi mới sáng tạo, Việt Nam phải đối mặt với bài toán thiếu hụt nhân lực thực hành, hạ tầng kỹ thuật đắt đỏ và sự kết nối chuỗi giá trị.

Phân tích về định hướng chính sách, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh 3 vấn đề trọng tâm cần tập trung giải quyết, bao gồm: phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm khắc phục tình trạng thiếu giảng viên giỏi và phòng thí nghiệm; hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tạo điều kiện cho các đơn vị làm chủ công nghệ lõi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; và tập trung vào các dòng chip chiến lược để đầu tư trọng điểm, tránh nguồn lực bị dàn trải.

Đối với hạ tầng tốn kém như phòng sạch và trung tâm thử nghiệm, giải pháp tối ưu là xây dựng cơ chế dùng chung để tối đa hóa hiệu quả nguồn lực quốc gia. Ở góc độ đào tạo, PGS.TS Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, đề xuất mô hình liên kết mở giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp nhằm chia sẻ hạ tầng nghiên cứu và nắm bắt đúng bài toán thực tiễn.

Song song đó, các chuyên gia cũng nhận định, Nhà nước cần chủ động tạo thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm bán dẫn Make in Vietnam thông qua các chương trình chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao. Khi các mắt xích chính sách, hạ tầng và nhân lực được kết nối đồng bộ, Việt Nam sẽ hoàn toàn đủ tự tin làm chủ công nghệ và khẳng định vị thế trên bản đồ bán dẫn thế giới.

Lựa chọn hướng đi riêng, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện hệ sinh thái nội sinh chính là chìa khóa để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, biến khát vọng vươn tầm trên bản đồ bán dẫn toàn cầu thành hiện thực.