hoặc
Vui lòng nhập thông tin cá nhân
hoặc
Vui lòng nhập thông tin cá nhân
Nhập email của bạn để lấy lại mật khẩu
Những tổn thất về sức khỏe, chi phí y tế và năng suất lao động do thuốc lá gây ra đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới và phương thức tiếp thị ngày càng biến đổi, sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ nhằm kiểm soát một mặt hàng có hại, mà còn góp phần bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực và tạo dựng nền tảng phát triển bền vững.
Đây không chỉ là gánh nặng đối với hệ thống y tế và ngân sách nhà nước, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nguồn lực dành cho điều trị bệnh tật, chăm sóc sức khỏe do thuốc lá gây ra cũng đồng nghĩa với việc giảm đi những nguồn lực có thể đầu tư cho giáo dục, đổi mới công nghệ và các mục tiêu phát triển khác.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng nhanh gắn với nâng cao chất lượng phát triển, phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được nhìn nhận như một giải pháp bảo vệ nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội. Vì vậy, hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường phòng ngừa và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Một trong những chuyển biến đáng chú ý là Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Theo số liệu được công bố, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13–17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025; nhóm thanh niên 18–24 tuổi giảm từ trên 7% xuống còn 3,3%.
Tuy nhiên, hiệu quả bước đầu của lệnh cấm cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục kiểm soát những phương thức kinh doanh và quảng cáo mới. Nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy, trong số 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được khảo sát, có 64,3% đã đóng cửa tại địa điểm cũ, nhưng 34,9% chuyển sang bán hàng trực tuyến.
TS. Lương Minh Tân, Khoa Sức khỏe môi trường – Nghề nghiệp, Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết hoạt động quảng cáo, khuyến mại vẫn tiếp tục tiếp cận người trẻ trên các nền tảng số. Khảo sát 2.462 sinh viên cho thấy, 38,1% từng nhìn thấy quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong 30 ngày trước khảo sát; 32,9% từng nhận được lời mời dùng thử hoặc khuyến mại. Đáng chú ý, nhóm từng tiếp xúc với quảng cáo, khuyến mại có khả năng sử dụng các sản phẩm này cao gấp 2,5 lần nhóm không tiếp xúc.
Theo diễn giả, dù quảng cáo và bán hàng công khai đã giảm sau khi Nghị quyết 173/2024/QH15 có hiệu lực, hoạt động kinh doanh ngầm vẫn tồn tại. Người bán sử dụng thủ thuật đổi tên sản phẩm thành đồ gia dụng, tinh dầu thơm phòng, che giấu hình ảnh hoặc chuyển giao dịch sang tin nhắn riêng và các kênh liên hệ kín. Điều này cho thấy, kiểm soát thuốc lá mới không thể chỉ dừng ở việc xóa bỏ các điểm bán công khai, mà cần tăng cường giám sát môi trường số, phát hiện quảng cáo trá hình và phối hợp chặt chẽ với các nền tảng trực tuyến.
Bên cạnh việc kiểm soát thuốc lá mới, quá trình sửa đổi luật còn đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp hạn chế quảng bá thuốc lá thông qua bao bì và hoạt động trưng bày tại điểm bán. Đây là những hình thức truyền thông có khả năng tác động đến nhận thức và hành vi tiêu dùng, nhất là trong bối cảnh quảng cáo thuốc lá truyền thống đã bị kiểm soát.
Theo ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông, Co-Founder Elite PR School, Phó Tổng Giám đốc NetSpace, bao bì thuốc lá không chỉ có chức năng nhận diện thương hiệu mà còn có thể định vị sản phẩm, gợi nhớ và kích thích nhu cầu mua. Việc trưng bày thuốc lá công khai tại điểm bán cũng giống như một “người bán hàng thầm lặng”, có khả năng khơi gợi nhu cầu ở người đang hút thuốc, tác động đến người chưa hút và làm tăng nguy cơ tái nghiện ở người đã cai thuốc.

Dẫn kết quả khảo sát tại bang Victoria (Australia) với 2.996 người trưởng thành, ông Thành cho biết 25,2% người hút thuốc từng mua thuốc bộc phát khi nhìn thấy sản phẩm trưng bày; 38% người từng thử bỏ thuốc trong 12 tháng cảm thấy thôi thúc mua thuốc khi nhìn thấy sản phẩm. Từ kinh nghiệm quốc tế, diễn giả cho rằng cấm trưng bày không đồng nghĩa với cấm bán, mà nhằm loại bỏ yếu tố quảng bá, kích thích nhu cầu tại điểm bán. Muốn thực hiện hiệu quả, cần quy định rõ hành vi trưng bày, hướng dẫn sử dụng tủ kín, danh mục giá trung tính và có lộ trình phù hợp với các hộ kinh doanh nhỏ.
Một nội dung khác được ông Thành đề cập là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá. Hiện Việt Nam áp dụng mức cảnh báo 50% mỗi mặt chính, trong khi nhiều quốc gia đã nâng tỷ lệ này lên 75–85%, thậm chí cao hơn. Diễn giả đề xuất nghiên cứu nâng diện tích cảnh báo lên 85%, có thể thực hiện theo lộ trình; đồng thời đổi mới hình ảnh định kỳ, bảo đảm cảnh báo không bị che khuất và bổ sung thông tin hỗ trợ cai nghiện.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần đánh giá hiệu quả chính sách bằng dữ liệu thực tế, không mặc nhiên cho rằng một tỷ lệ diện tích cảnh báo nhất định sẽ tối ưu trong mọi điều kiện. Cảnh báo sức khỏe có thể giúp người hút thuốc nhận thức rõ hơn về nguy cơ và hình thành ý định cai thuốc, nhưng để bỏ thuốc thành công còn cần các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ và điều trị nghiện nicotine.
Bên cạnh các giải pháp trên, chính sách thuế và giá cũng cần được quan tâm. Tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam hiện ở mức khoảng 36%, khiến sản phẩm vẫn tương đối dễ tiếp cận. Việc nghiên cứu tăng thuế theo lộ trình, kết hợp kiểm soát buôn lậu và nâng cao trách nhiệm thực thi quy định về môi trường không khói thuốc sẽ góp phần hạn chế sức mua, bảo vệ cộng đồng khỏi khói thuốc thụ động.
Những vấn đề đặt ra cho thấy, sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần hướng tới một hệ thống giải pháp đồng bộ: kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm thuốc lá mới, hạn chế quảng cáo và trưng bày, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe, điều tiết thuế và giá, đồng thời nâng cao hiệu lực thực thi. Các quy định cũng cần được thiết kế rõ ràng, có hướng dẫn cụ thể và phù hợp với điều kiện triển khai để tránh khoảng trống trong quản lý.
Trong tiến trình đó, báo chí giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển tải bằng chứng khoa học, phân tích chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng. Truyền thông không chỉ dừng ở cảnh báo tác hại hay phản ánh vi phạm, mà cần góp phần làm rõ trách nhiệm của các chủ thể, thúc đẩy sự đồng thuận và khuyến khích thay đổi hành vi.
Kiểm soát tác hại của thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà là trách nhiệm chung của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số, báo chí và toàn xã hội. Hoàn thiện chính sách và bảo đảm thực thi hiệu quả chính là sự đầu tư lâu dài cho sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.