Kích hoạt nguồn vốn cho khởi nghiệp

Động lực tất yếu và vị thế quốc gia

Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh khẳng định, đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều này thể hiện rõ trong các định hướng của Đảng và Chính phủ, từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đến chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính về việc biến Việt Nam thành một quốc gia khởi nghiệp nơi trí tuệ con người là nguồn lực then chốt.

Năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam ghi nhận bước tiến mạnh mẽ: theo Startup Blink, Việt Nam vươn lên vị trí thứ 55 toàn cầu và giữ vững vị trí thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á (sau Singapore, Indonesia, Thái Lan). Sự đa dạng của hệ sinh thái với sự phát triển vượt trội của Fintech, AI, EdTech và Kinh tế tuần hoàn là những điểm sáng đáng tự hào.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Hoàng Minh thẳng thắn chỉ rõ những điểm nghẽn đang cản trở hệ sinh thái: Số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số doanh nghiệp.

Việt Nam mới chỉ có 2 kỳ lân công nghệ. Dòng vốn đầu tư mạo hiểm đang có xu hướng giảm. Mối tương tác giữa các thành tố chưa bền vững, hoạt động khởi nghiệp còn tự phát, thiếu năng lực cạnh tranh khu vực.

Những hạn chế này xuất phát một phần từ khung pháp lý chưa đồng bộ, chưa thực sự đáp ứng tốc độ phát triển chóng mặt của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Khơi thông dòng vốn và cơ chế thử nghiệm

Để thể chế hóa nội hàm đổi mới sáng tạo là động lực then chốt, Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo (28/6/2025), lần đầu tiên đặt đổi mới sáng tạo ngang hàng với nghiên cứu khoa học.

Dựa trên nền tảng pháp lý này, Thứ trưởng Hoàng Minh đã công bố ba nội dung đột phá sẽ được Bộ KH&CN khẩn trương triển khai ngay trong năm 2025.

Cụ thể là hình thành sàn chứng khoán chuyên biệt cho khởi nghiệp sáng tạo (Startup-Focused Stock Exchange). Đây là quyết sách lịch sử. Lần đầu tiên, các doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam có cơ hội thực hiện IPO và lên sàn giao dịch chứng khoán theo các tiêu chí và điều kiện phù hợp với đặc thù của startup, khác biệt với doanh nghiệp sản xuất truyền thống.

Thứ trưởng chỉ rõ, ngay cả hai kỳ lân công nghệ của Việt Nam đã gọi vốn hơn 1 tỷ USD cũng không đủ điều kiện lên sàn theo quy định hiện hành. Sàn chuyên biệt này sẽ cho phép các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia giao dịch cổ phiếu startup, qua đó khơi thông một nguồn vốn mới, chính thức, minh bạch, giải quyết dứt điểm tình trạng startup phải phụ thuộc vào các dòng vốn không chính thức và vốn nước ngoài.

Chính phủ sẽ đẩy mạnh thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các Quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương cho đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, các quỹ này sẽ hoạt động với cơ chế chấp nhận rủi ro cao, cho phép Nhà nước góp vốn, thuê tổ chức chuyên nghiệp quản lý và cho phép lỗ lũy kế đến 50% trong chu kỳ đầu tư 10-15 năm. Đây là cơ chế đột phá, không tính rủi ro theo từng dự án, nhằm khuyến khích đầu tư vào các ý tưởng táo bạo.

Các quỹ này không chỉ hỗ trợ tài chính trực tiếp (thậm chí hỗ trợ lãi suất vay ngân hàng 100%) mà còn thực hiện cơ chế "mua sản phẩm lô số 0" của doanh nghiệp khởi nghiệp để thúc đẩy đầu ra, hỗ trợ thử nghiệm sản phẩm mới.

Trong kỳ họp Quốc hội tháng 10 tới, Bộ KH&CN sẽ trình sửa đổi hai Luật quan trọng: Luật Sở hữu Trí tuệ, theo hướng tăng cường khai thác, thương mại hóa tài sản trí tuệ, cho phép đưa quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản để thế chấp và vay vốn. Đồng thời, rút ngắn thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp và mở rộng sang các loại tài sản phi truyền thống như tài sản số.

Luật Chuyển giao Công nghệ, nhằm thúc đẩy năng lực nội sinh và hình thành thị trường công nghệ, các sàn giao dịch và tổ chức trung gian đánh giá, định giá công nghệ, tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch giữa bên cung và bên cầu.

Nhân dịp Techfest, Thứ trưởng Hoàng Minh cũng đề nghị Hải Phòng phát huy tối đa lợi thế của Nghị quyết 136/2024 của Quốc hội để thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm, Quỹ Khoa học Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo của thành phố.

Ông đề nghị Hải Phòng tập trung phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho công nghệ mới, hướng tới mục tiêu trở thành một "Hub công nghệ" không chỉ của khu vực mà còn vươn ra thế giới.

Với những chính sách đột phá này, Việt Nam đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn, cởi mở và sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Nguồn vốn cho khởi nghiệp sáng tạo hứa hẹn sẽ được kích hoạt mạnh mẽ, mở đường cho những công ty công nghệ Việt Nam vươn ra sân chơi toàn cầu.