Khốn khổ vì ứ thừa

Hàng trăm hecta quýt PQ ở xã Minh Hợp (Quỳ Hợp, Nghệ An) đang vào vụ thu hoạch nhưng không có người mua. Hiện, chính quyền đang tìm cách để hỗ trợ người dân tiêu thụ.

Trái quýt ngọt bỗng hóa “trái đắng”. Câu chuyện được mùa mất giá gần như đã trở thành điệp khúc - lâu nay vẫn thế. Đáng lo hơn, thậm chí không trúng mùa nhưng hàng nông sản vẫn bị rớt giá.

“Giải cứu" nông sản đã kéo dài hàng thập kỷ qua với nhiều mặt hàng, từ thanh long, cà phê, hoa, cá tra, thịt lợn... mỗi khi được mùa. Với người nông dân, khi vụ mùa bội thu lẽ ra phải là niềm vui lớn. Thế nhưng thay vì hân hoan, họ phải ngậm đắng, nuốt cay vì sản phẩm làm ra không tiêu thụ được. Chưa kể, họ có nguy cơ trở thành “ăn mày” chính trên mảnh ruộng của mình.

Giải cứu chỉ là tình thế trước mắt, song về lâu dài không thể như thế mãi với một đất nước có trên 70% dân số ở nông thôn - nông nghiệp là thế mạnh xuất khẩu của nền kinh tế nhưng luôn trong tình trạng phập phù, vài ba bữa lại hô nhau “giải cứu” nông sản. Phát triển kinh tế nông nghiệp mà cả đời cứ như “đánh bạc”, may nhờ - rủi chịu là điều vô cùng bất ổn.

Kỳ vọng nông nghiệp phải bứt phá đi lên luôn là trăn trở của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành và các cấp chính quyền. Nhưng mở lối thế nào, tháo gỡ vướng mắc ra sao lại không hề đơn giản. Chúng ta đã có không ít chính sách cho tam nông, nhưng chưa đủ để nâng bước sản xuất nông nghiệp. Bao nhiêu giải pháp vẫn chưa gỡ được đầu ra cho nông sản thoát khỏi tâm thế “may nhờ, rủi chịu”. Câu chuyện liên kết “4 nhà” (Nhà nông - Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp) rất hay, rất trúng, nhưng vì sao nhà nông vẫn loay hoay là câu hỏi còn để ngỏ?

Ở đây, không thể trách người nông dân chậm bước. Càng không thể nói nhà nông kém nhanh nhạy. Vấn đề nằm ở vai trò của các Bộ, ngành cần phải xem xét trách nhiệm về quản lý Nhà nước với kinh tế nông nghiệp, nông thôn, nông dân còn nhiều yếu kém, bất cập. Một đất nước phần lớn người dân sống ở nông thôn, rõ ràng chính sách dành cho họ cần sát thực tiễn hơn. Và muốn có chính sách trúng và đúng, trước hết phải hiểu thấu xem họ mong gì, cần gì?!

Chưa kể việc đầu tư sức chống chịu, thích ứng cho sản xuất nông nghiệp thời gian qua thực sự chưa xứng tầm. Đơn cử, nhìn vào hệ thống đê điều, hệ thống thủy nông, thủy lợi, hồ chứa nước, đê bao ngăn mặn… khi biến động khí hậu ngày một khắc nghiệt đang đặt ra những vấn đề không nhỏ. Những cảnh báo "quá mức" về nguy cơ từ biến đổi khí hậu dẫn đến ý tưởng hình thành những công trình vĩ đại, tốn kém kinh phí, nguồn lực và thời gian mà tính khả thi rất đáng ngờ (?!).

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế là quan điểm lớn và đúng đắn của Chính phủ. Vì vậy, sản xuất kinh tế trong tất cả loại hình, trong đó, có nông nghiệp luôn cần phải được đặt trong một thế cân bằng thường thấy với môi trường và xã hội và phải tính toán đến điều đó một cách đầy đủ, thấu đáo.

Sản xuất kinh tế luôn cần phải được đặt trong một thế cân bằng thường thấy với môi trường và xã hội. Nếu luôn tính toán đến điều đó một cách đầy đủ, có lẽ chúng ta sẽ không ồ ạt phá bỏ hết những đồi thông đẹp đẽ để biến thành những “cánh đồng trắng” với bạt ngàn nhà lưới, nhà kính như thường thấy ở một số địa phương. 

Chúng ta cũng sẽ không ồ ạt đẩy mạnh ba vụ lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long để giá lúa thấp, luôn bấp bênh và nông dân thì dường như nghèo hơn. Và chúng ta sẽ suy nghĩ lại đến thứ hạng xuất khẩu của cà phê, hồ tiêu nếu thấy những hậu quả nặng nề về sinh thái đe dọa khu vực Tây Nguyên.

Có lẽ hơn cả, từ khóa mà chúng ta cần thúc đẩy phải là “nông nghiệp bền vững”. Bền vững đến từ sự hài hòa. Sự hài hòa đến từ việc bỏ tư duy chạy theo một cực kinh tế. Từ bỏ tư duy coi phát triển là một cuộc đua để đuổi theo những lợi ích ngắn hạn.

Thời gian qua, Chính phủ đã dành gói tín dụng hàng nghìn tỷ đồng để đầu tư cho nông nghiệp công nghệ cao, hướng đến đích làm ra sản phẩm nông nghiệp sạch. Thế nhưng ở đó vẫn có những băn khoăn. Đó là việc kêu gọi doanh nghiệp đầu tư mạnh vào nông nghiệp công nghệ cao không thể theo phong trào để rồi nguy cơ “chia năm, xẻ bảy”.

Dù cho các vùng nông thôn đang rất cần những doanh nghiệp đi vào “trận địa” còn rất thoáng này, nhưng cũng cần phải chọn lọc những nhà đầu tư bài bản, những con người am tường, hiểu nhà nông, tâm huyết với nông dân, nông thôn.

Cái cần hơn nữa là trong quy hoạch từ hạt gạo, con tôm… cho đến các trang trại cà phê, hồ tiêu… phải gắn với tiêu thụ, khả năng dự báo thị trường để người nông dân làm ra sản phẩm không “khốn khổ vì ứ thừa”...