Khơi thông điểm nghẽn để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng

Thực trạng doanh nghiệp quy mô nhỏ và áp lực sàng lọc

Khu vực kinh tế tư nhân từ lâu đã được định vị là động lực then chốt, đóng góp phần lớn vào sự phát triển và tính năng động của nền kinh tế Việt Nam. Những kỳ vọng đặt vào khối này chưa bao giờ giảm bớt, nhất là khi quốc gia đang hướng tới những mục tiêu tăng trưởng bứt phá và bền vững.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân vẫn đang phải chật vật chống chọi với hàng loạt điểm nghẽn đan xen. Khả năng giải phóng toàn diện tiềm năng của khu vực này vẫn là một bài toán hóc búa đối với các nhà hoạch định chính sách, khi những rào cản từ nội tại cấu trúc doanh nghiệp cho đến môi trường thực thi pháp lý chưa được tháo gỡ một cách thực chất.

Bức tranh toàn cảnh về sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay phơi bày một nghịch lý lớn giữa số lượng và chất lượng. Dẫn chứng từ Báo cáo kinh tế tư nhân 2025 cho thấy, trong tổng số hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước, khối tư nhân chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 96,6%. Thế nhưng, cấu trúc nội tại của khối này lại vô cùng mỏng manh khi có hơn 80% số doanh nghiệp sử dụng dưới 50 lao động và hơn 70% có quy mô vốn vỏn vẹn dưới 10 tỷ đồng.

Sự manh mún và hạn chế về mặt quy mô này vô hình trung tạo thành một bức tường ngăn cản doanh nghiệp tích lũy nguồn lực, mở rộng năng lực sản xuất cũng như đầu tư nâng cao năng suất lao động. Hệ quả tất yếu là một thị trường có sự sàng lọc khốc liệt với tỷ lệ doanh nghiệp rút lui cao đáng ngại. Minh chứng là có 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường nhưng đồng thời cũng ghi nhận tới 227.200 doanh nghiệp phải ngậm ngùi rút lui khỏi nền kinh tế.

Phân tích sâu hơn về những gánh nặng mà doanh nghiệp đang phải gánh chịu, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở thủ tục hành chính mà còn đến từ áp lực thị trường sâu sắc. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng, có hơn 60% doanh nghiệp thừa nhận việc tìm kiếm khách hàng và duy trì đầu ra là trở ngại lớn nhất của họ ở thời điểm hiện tại.

Bên cạnh áp lực thị trường, điểm nghẽn trầm kha về dòng vốn vẫn chưa tìm được lối thoát triệt để. Hệ thống tín dụng hiện nay về cơ bản vẫn vận hành theo tư duy cũ, phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp thay vì chuyển dịch sang đánh giá dòng tiền thực tế, hiệu quả kinh doanh hay tiềm năng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp. Điều này tước đi cơ hội tiếp cận vốn của các doanh nghiệp trẻ, doanh nghiệp công nghệ vốn sở hữu nhiều ý tưởng sáng tạo nhưng thiếu đất đai, nhà xưởng làm vật đảm bảo.

Đối với khu vực hộ kinh doanh, một thành phần có vai trò an sinh và kinh tế rất lớn, ông Đậu Anh Tuấn nhìn nhận tiến trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên mô hình doanh nghiệp chính quy sẽ khó đạt kỳ vọng nếu chi phí tuân thủ pháp lý, thủ tục kế toán và thuế tiếp tục cao hơn những lợi ích thực tế mà họ nhận được sau khi nâng cấp bộ máy.

Thay đổi tư duy quản trị để kiến tạo không gian phát triển

Trước những thách thức mang tính hệ thống đó, giới chuyên gia cho rằng lời giải không nằm ở các giải pháp tình thế, ngắn hạn mà đòi hỏi một cuộc cách mạng về mặt tư duy quản lý nhà nước và phương thức thúc đẩy tăng trưởng.

Dưới góc nhìn của TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, việc nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp tư nhân chắc chắn không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Dẫu vậy, điều đó không đồng nghĩa với việc nền kinh tế phải kiên nhẫn chờ đợi nhiều năm nữa mới thấy được những đóng góp lớn từ khu vực này.

Bà Thảo phân tích động lực tăng trưởng hiện nay đã không còn diễn ra theo trình tự tuần tiến truyền thống mà ngày càng phụ thuộc mạnh mẽ vào các yếu tố đột phá như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nếu nhà nước tạo dựng được một môi trường thực sự thuận lợi để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu, tốc độ tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế sẽ được cải thiện một cách rõ rệt.

Nữ chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của cải cách thể chế, coi đây là yếu tố then chốt nhất để tạo ra bước đột phá cho doanh nghiệp. Trên thực tế, hệ thống chủ trương và chính sách về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo về cơ bản đã tương đối đầy đủ. Song, thách thức lớn nhất lại nằm ở khâu thực thi tại các cấp cơ sở. Tâm lý e ngại rủi ro, sợ sai và sợ trách nhiệm ở một số cơ quan thực hiện đang khiến nhiều chính sách hỗ trợ tốt bị đình trệ, chưa thể triển khai với tốc độ như kỳ vọng của thị trường.

Do đó, song song với việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, các cơ quan quản lý cần xây dựng một cơ chế bảo đảm, bảo vệ rõ ràng để đội ngũ cán bộ thực thi yên tâm triển khai các chính sách mới, đưa các chủ trương hỗ trợ doanh nghiệp nhanh chóng đi vào cuộc sống thực tế.

Nhiều chuyên gia kinh tế cũng đồng thuận với quan điểm rằng, điều mà cộng đồng doanh nghiệp tư nhân khát khao nhất lúc này không hẳn là các chính sách ưu đãi tạm thời về thuế hay phí. Cái họ cần hơn cả là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có thể dự báo trước và được thực thi một cách nhất quán từ trung ương đến địa phương. Doanh nghiệp đang phải gánh chịu chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý quá lớn do sự chồng chéo, bất nhất của các quy định.

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong tương lai, Bộ máy quản lý Nhà nước cần chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý thuần túy sang tư duy kiến tạo phát triển. Chìa khóa để tháo gỡ triệt để các rào cản về thể chế và nguồn lực hiện nay chính là việc mạnh dạn mở ra các cơ chế thử nghiệm pháp lý mới, đồng thời thay đổi toàn diện tư duy quản trị quốc gia theo hướng đồng hành và chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp.