Khởi công Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 giai đoạn 1

Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, với giai đoạn 1 tập trung vào công tác di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng, được coi là bước khởi động có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ lộ trình phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam. Đây không chỉ là giai đoạn chuẩn bị về mặt kỹ thuật, mà còn là phép thử tổng hợp về năng lực điều hành, tổ chức thực hiện và khả năng tạo đồng thuận xã hội đối với một dự án hạ tầng năng lượng mang tầm chiến lược quốc gia.

Giai đoạn đầu là nền tảng cho giai đoạn tiếp theo

Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành đầu tư xây dựng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận với tổng công suất 4.000 MW trước ngày 31/12/2030, hoặc chậm nhất là trước ngày 31/12/2031. Để đạt được mục tiêu này, việc triển khai giai đoạn đầu của Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 được xác định là nền tảng, tạo tiền đề cho các bước triển khai tiếp theo theo cách tiếp cận bài bản, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về điện hạt nhân.

Dự án thành phần 1 của Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 được triển khai tại xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa, do Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư. Trọng tâm của giai đoạn này là công tác di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng, đi kèm với đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội nhằm ổn định lâu dài đời sống người dân trong vùng dự án.

Tổng mức đầu tư cho dự án di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng phục vụ Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 là hơn 6.699 tỷ đồng. Trong đó, chi phí bồi thường, hỗ trợ chiếm khoảng 5.280 tỷ đồng, chi phí xây dựng hạ tầng hơn 1.082 tỷ đồng, phần còn lại dành cho các chi phí khác theo quy định. Cách phân bổ nguồn lực này cho thấy trọng tâm của giai đoạn 1 không chỉ là thu hồi đất để phục vụ dự án, mà là tái thiết không gian sống mới cho cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng.

Quan điểm xuyên suốt được đặt ra là người dân phải có nơi ở mới với điều kiện hạ tầng tốt hơn hoặc ít nhất bằng nơi ở cũ. Theo đó, tại xã Phước Dinh, dự án đầu tư xây dựng đồng bộ các công trình hạ tầng xã hội thiết yếu như trung tâm hành chính xã, trường tiểu học, trung học cơ sở, trường mẫu giáo, trạm y tế, chợ, trung tâm văn hóa và các công trình tín ngưỡng. Việc đầu tư này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt trước mắt, mà hướng tới việc hình thành một cộng đồng tái định cư ổn định, có đầy đủ điều kiện phát triển lâu dài.

Bên cạnh hạ tầng xã hội, dự án còn chú trọng tới sinh kế bền vững của người dân, đặc biệt là các hộ dân ven biển. Việc xây dựng khu neo đậu tàu cá với sức chứa khoảng 150 tàu, cùng hệ thống đê chắn sóng, vừa phục vụ yêu cầu kỹ thuật của dự án, vừa góp phần bảo vệ hoạt động đánh bắt thủy sản, giảm thiểu rủi ro do thiên tai và tạo điều kiện duy trì nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Ngoài xã Phước Dinh, người dân xã Vĩnh Hải cũng được ghi nhận đã đồng thuận nhường đất, di dời nhà ở để phục vụ các hạng mục liên quan.

Đồng thuận xã hội và năng lực thực thi là điều kiện tiên quyết

Điện hạt nhân Ninh Thuận được xác định là dự án trọng điểm quốc gia, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương. Trong đó, yếu tố then chốt được nhiều lần nhấn mạnh là sự đồng thuận và ủng hộ của nhân dân, đặc biệt là các hộ dân trực tiếp chịu tác động từ công tác di dân, giải phóng mặt bằng.

Công tác thông tin, tuyên truyền được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm, nhằm giúp người dân hiểu rõ chủ trương của Nhà nước, ý nghĩa chiến lược của dự án và các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đi kèm. Việc thực hiện các chính sách này phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng quy định, công khai và minh bạch, tạo niềm tin để người dân yên tâm ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Thực tiễn triển khai tại Phước Dinh và Vĩnh Hải cho thấy sự đồng thuận của người dân là yếu tố quyết định để dự án có thể triển khai đúng tiến độ.

Song song với yếu tố xã hội, năng lực tổ chức thực hiện và quản lý dự án cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc. Các hạng mục trong giai đoạn 1 cần được triển khai với tiến độ nhanh nhất có thể, nhưng phải đảm bảo tuyệt đối các yêu cầu về an toàn, chất lượng và hiệu quả đầu tư. Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng trong bối cảnh điện hạt nhân là lĩnh vực đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao và sự tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực quốc tế.

Các cơ quan Trung ương có trách nhiệm kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách, đồng thời bố trí nguồn lực phù hợp với tiến độ chung của dự án. Chính phủ cũng cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất về thể chế và cơ chế đặc thù, trong đó có các chính sách bồi thường ở mức cao, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của dự án di dân, tái định cư.

Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, tổng vốn cần bố trí cho công tác di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng của cả hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 ước khoảng 12.392 tỷ đồng.