Sẵn sàng vận hành hệ thống giao thông thông minh và thu phí không dừng trên trục cao tốc Bắc – Nam phía Đông

Sau thời gian dài đầu tư, lắp đặt và hoàn thiện, hệ thống giao thông thông minh (ITS) và thu phí điện tử không dừng (ETC) đã cơ bản đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, sẵn sàng chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang vận hành chính thức.

Hạ tầng công nghệ gần hoàn thiện, sẵn sàng cho vận hành đồng bộ

Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, đến ngày 5/1/2026, khối lượng hoàn thành hạ tầng công nghệ trên các dự án thành phần của cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 1 đã đạt khoảng 99%. Hệ thống camera giám sát, thiết bị thu thập dữ liệu, phần mềm điều hành và các trung tâm quản lý giao thông đã được lắp đặt cơ bản đầy đủ, bảo đảm khả năng kết nối và vận hành theo thiết kế tổng thể.

Năm tuyến cao tốc trọng điểm gồm Mai Sơn – Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 – Nghi Sơn, Nghi Sơn – Diễn Châu, Nha Trang – Cam Lâm (đoạn Vĩnh Hảo) và Phan Thiết – Dầu Giây hiện đã hoàn tất các điều kiện cần thiết để triển khai thu phí đồng bộ. Trong số này, tuyến Mai Sơn – Quốc lộ 45 được đánh giá là tuyến mẫu về tổ chức hệ thống ITS và ETC.

Tại tuyến Mai Sơn – Quốc lộ 45, hệ thống giao thông thông minh được triển khai đồng bộ với các thiết bị hiện đại như camera giám sát, camera đo lưu lượng, biển báo điện tử và các thiết bị thu thập dữ liệu khác. Toàn bộ dữ liệu được kết nối trực tiếp về Trung tâm điều hành giao thông đặt tại nút giao Đồng Giao, đóng vai trò là trung tâm xử lý và điều phối, cho phép theo dõi tình hình giao thông theo thời gian thực, phát hiện sớm các sự cố và hỗ trợ đưa ra phương án xử lý kịp thời.

Hệ thống thu phí tại tuyến này được bố trí tại 7 nút giao với tổng cộng 46 làn thu phí. Mô hình thu phí được thiết kế theo hướng hiện đại, áp dụng làn đa làn tự do không có barie tại đầu vào và làn đơn có barie tại đầu ra. Cách tổ chức này giúp phương tiện không phải dừng chờ khi vào cao tốc, giảm nguy cơ ùn tắc và nâng cao năng lực thông hành, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm hoặc dịp lễ, Tết.

Kiểm thử nghiêm ngặt và ứng dụng AI trong quản lý giao thông

Mặc dù hệ thống đã gần như hoàn thiện, lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam nhấn mạnh rằng việc đưa ITS và ETC vào vận hành chính thức phải được thực hiện một cách thận trọng. Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Viết Huy, đây là hệ thống điện tử có yêu cầu kỹ thuật cao, đồng thời là lần đầu tiên Nhà nước trực tiếp đầu tư và vận hành hệ thống thu phí để nộp ngân sách, vì vậy mọi khâu đều phải bảo đảm chính xác, minh bạch và ổn định.

Quy trình vận hành chính thức được xây dựng với các bước kiểm thử nghiêm ngặt. Toàn bộ hệ thống phải trải qua khoảng 37 ngày thử nghiệm, bao gồm 7 ngày kiểm thử kỹ thuật để đánh giá sự đồng bộ giữa phần cứng, phần mềm, đường truyền và thiết bị, tiếp theo là 30 ngày chạy thử nhằm đánh giá các chỉ số hiệu suất. Giai đoạn này cho phép phát hiện sớm và xử lý triệt để các lỗi phát sinh, hạn chế tối đa rủi ro khi đưa hệ thống vào phục vụ người dân trên diện rộng.

Một tiêu chí quan trọng được đặt ra là hệ số KPI của hệ thống phải đạt tối thiểu 99,8%, tương đương mức sai sót không quá 2 lượt trên mỗi 1.000 lượt xe. Chỉ khi đáp ứng yêu cầu này, hệ thống mới đủ điều kiện để đưa vào vận hành chính thức. Quan điểm xuyên suốt là thu đúng, thu đủ, không để xảy ra thất thoát ngân sách và không gây bức xúc cho người sử dụng đường bộ.

Điểm đáng chú ý của hệ thống ITS trên các tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông là việc tích hợp sâu công nghệ trí tuệ nhân tạo. Các thuật toán AI cho phép nhận diện biển số phương tiện ở tốc độ cao, tự động phát hiện các hành vi vi phạm như chạy quá tốc độ, lấn làn, dừng đỗ sai quy định, đồng thời phát cảnh báo sớm khi xảy ra tai nạn hoặc sự cố. Dữ liệu thu thập được không chỉ phục vụ xử lý tình huống tức thời mà còn được lưu trữ, phân tích để hỗ trợ công tác quản lý, điều hành trong dài hạn.

Bên cạnh đó, hệ thống cân tải trọng tự động cũng đã được lắp đặt trên tuyến. Khi phát hiện phương tiện vượt quá tải trọng cho phép, hệ thống sẽ hiển thị cảnh báo trên biển báo điện tử và ghi nhận dữ liệu để chuyển cho cơ quan chức năng xử lý thông qua hình thức giám sát từ xa. Giải pháp này góp phần kiểm soát xe quá tải, bảo vệ kết cấu hạ tầng và nâng cao an toàn giao thông.

Quá trình kiểm tra cũng chỉ ra một số tồn tại cần tiếp tục khắc phục, như việc một số đoạn cáp quang chưa được chôn ngầm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến đường truyền, hay phần mềm điều hành trung tâm cần hoàn thiện thêm để bảo đảm tích hợp đầy đủ các phân hệ. Trước những vấn đề này, các đơn vị quản lý và nhà thầu đã huy động nhân lực, tổ chức thi công liên tục nhằm xử lý kịp thời.

Từ cuối tháng 12, hệ thống đã bắt đầu chạy thử nghiệm và thực hiện thu phí không thu tiền để căn chỉnh thông số kỹ thuật, đánh giá độ ổn định và hoàn thiện quy trình vận hành. Thời điểm thu phí chính thức sẽ được quyết định trên cơ sở kết quả chạy thử đạt chuẩn, bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, thông suốt và hiệu quả.