Khi phát triển bền vững trở thành động lực tăng trưởng mới

PV: Thưa ông, Nghị quyết Đại hội XIV được ban hành trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, từ dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng đến xu hướng bảo hộ thương mại và sức ép chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Theo ông, điểm cốt lõi trong tư duy phát triển mới của Nghị quyết lần này là gì và vì sao yếu tố “phát triển nhanh gắn với bền vững” lại trở thành trụ cột xuyên suốt cho chiến lược phát triển quốc gia giai đoạn tới?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Điểm khác biệt quan trọng của Nghị quyết Đại hội XIV nằm ở sự chuyển dịch tư duy phát triển. Nếu trước đây tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô, khai thác nguồn lực truyền thống thì hiện nay mục tiêu phát triển nhanh phải đặt trên nền tảng bền vững lâu dài.

Điều đó thể hiện qua việc tăng trưởng không còn được đo bằng con số GDP đơn thuần mà gắn chặt với tiến bộ xã hội, chất lượng sống của người dân và bảo vệ môi trường. Nghị quyết đã xác lập rõ hướng đi lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu, đồng thời thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế dữ liệu như những trụ cột của mô hình tăng trưởng mới.

Việc đặt ra các chỉ tiêu cao như tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP hay đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp trên 55% cho thấy Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn phát triển dựa vào năng suất và chất lượng thay vì chỉ mở rộng quy mô. Đây là thay đổi mang tính chiến lược.

PV: Một trong những điểm mới được nhấn mạnh là vai trò của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của việc coi chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là “cặp đôi song sinh” đối với năng lực cạnh tranh quốc gia cũng như khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam trước các rào cản thương mại mới?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Trong giai đoạn hiện nay, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không thể tách rời. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu hóa sản xuất, tiết giảm chi phí. Trong khi đó, chuyển đổi xanh lại trở thành điều kiện bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu khi các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Nếu chỉ số hóa mà không xanh hóa, doanh nghiệp vẫn có nguy cơ bị loại khỏi thị trường quốc tế. Ngược lại, nếu chỉ theo đuổi mục tiêu xanh mà thiếu nền tảng công nghệ, chi phí sẽ rất lớn và khó duy trì hiệu quả lâu dài. Vì vậy, việc coi hai quá trình này là “song sinh” phản ánh đúng xu hướng phát triển của kinh tế toàn cầu.

Đối với Việt Nam, đây chính là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể đi thẳng vào công nghệ mới, mô hình sản xuất sạch và chuỗi giá trị có hàm lượng tri thức cao hơn.

PV: Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục xác định ba đột phá chiến lược gồm thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng. Theo ông, các đột phá này sẽ tác động như thế nào đến môi trường kinh doanh và khả năng huy động nguồn lực xã hội cho tăng trưởng trong giai đoạn tới?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Ba đột phá chiến lược thực chất là ba điều kiện nền tảng để nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn.

Thứ nhất là đột phá về thể chế. Khi chi phí tuân thủ giảm, thủ tục minh bạch hơn và môi trường kinh doanh ổn định, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn. Thể chế tốt giúp dòng vốn được phân bổ đúng nơi, đúng lĩnh vực có năng suất cao.

Thứ hai là nguồn nhân lực. Trong kỷ nguyên kinh tế số, chất lượng lao động quan trọng hơn số lượng. Việc nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên 35–40% sẽ tạo nền tảng cho các ngành công nghệ cao và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh.

Thứ ba là hạ tầng hiện đại. Hạ tầng kết nối vùng, logistics, năng lượng và hạ tầng số sẽ mở ra không gian phát triển mới, giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành và tiếp cận thị trường rộng hơn. Khi đầu tư công được sử dụng hiệu quả để dẫn dắt đầu tư tư nhân, hiệu ứng lan tỏa sẽ rất lớn.

PV: Nhìn lại năm 2025, nhiều chỉ số kinh tế cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam. Từ góc nhìn của ông, những kết quả này mang lại ý nghĩa gì đối với niềm tin thị trường và triển vọng tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Năm 2025 có thể xem là năm củng cố niềm tin. Tăng trưởng GDP đạt 8,02%, quy mô nền kinh tế vượt 514 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 5.000 USD cho thấy nền tảng ổn định vĩ mô được duy trì tốt.

Đặc biệt, ba điểm sáng nổi bật đã tạo lực đẩy quan trọng. Ngoại thương tiếp tục lập kỷ lục với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên 930 tỷ USD. Dòng vốn FDI duy trì đà tăng trưởng với mức giải ngân cao nhất từ trước đến nay. Đồng thời, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò trung tâm khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế trong các ngành công nghệ và công nghiệp mới.

Những yếu tố này tạo nên “kiềng ba chân” cho niềm tin phát triển gồm ổn định chính trị – xã hội, định hướng chiến lược đúng đắn và nội lực kinh tế ngày càng được củng cố.

PV: Trong bối cảnh Việt Nam được đánh giá đang bước vào một “thời điểm vàng” phát triển, ông có khuyến nghị gì đối với cộng đồng doanh nghiệp để tận dụng cơ hội từ mô hình tăng trưởng mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy cạnh tranh. Lợi thế chi phí lao động thấp sẽ không còn là yếu tố quyết định trong tương lai. Thay vào đó, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng công nghệ, quản trị hiện đại và năng lực sáng tạo.

Thứ nhất, cần đầu tư cho chuyển đổi số và dữ liệu như một tài sản chiến lược.

Thứ hai, tích cực chuyển đổi xanh, mô hình sản xuất xanh, sạch, bền vững, tuần hoàn… để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Thứ ba, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và hợp tác quốc tế để mở rộng thị trường.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp Việt Nam nên chủ động tham gia vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao thay vì chỉ đóng vai trò gia công. Khi kết hợp trí tuệ Việt Nam với công nghệ và tư duy toàn cầu, doanh nghiệp hoàn toàn có thể vươn ra những thị trường lớn hơn.

PV: Trong thông điệp đầu năm mới, ông muốn gửi gắm điều gì tới cộng đồng doanh nghiệp và người dân khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều mục tiêu tham vọng?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là giữ vững niềm tin và khát vọng vươn lên. Nghị quyết Đại hội XIV không chỉ đặt ra các mục tiêu kinh tế mà còn hướng tới chất lượng sống và hạnh phúc của người dân, thể hiện qua mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao trên thế giới.

Doanh nghiệp cần dám nghĩ lớn, dám đầu tư cho tương lai dài hạn. Người dân cần chủ động học hỏi, nâng cao kỹ năng và thích ứng với nền kinh tế mới. Khi Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội cùng đồng hành, khát vọng phát triển hùng cường hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Tư duy phát triển bền vững được xác lập trong Nghị quyết Đại hội XIV không chỉ mở ra định hướng chiến lược cho nền kinh tế mà còn đặt cộng đồng doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi. Trong chu kỳ tăng trưởng mới, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và con người được xem là nền tảng để Việt Nam tự tin bước vào một giai đoạn phát triển sâu hơn, chất lượng hơn và bền vững hơn.