Mệnh lệnh cho đại dương xanh

Quyết liệt gỡ bằng được thẻ vàng

Những ngày cuối năm 2025, khi cả nước đang chuẩn bị bước sang một chu kỳ kinh tế mới, không khí tại phiên họp thứ 28 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU lại nóng hơn bao giờ hết.

Thông điệp của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là một chỉ đạo hành chính thuần túy mà còn là một mệnh lệnh từ trái tim của biển cả phải quyết liệt gỡ bằng được thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC).

Đây không đơn giản là câu chuyện về những lô hàng bị đình trệ hay chi phí kiểm soát gia tăng, mà đó là vấn đề về uy tín của một quốc gia biển trên bản đồ thương mại toàn cầu. Thẻ vàng IUU giống như một phép thử về năng lực quản trị và tinh thần thượng tôn pháp luật của chúng ta trong mắt bạn bè quốc tế.

Thực tế cho thấy, cuộc chiến chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định đã đi vào giai đoạn then chốt nhất. Những nỗ lực suốt thời gian qua đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc quản lý tàu cá 3 không hay triển khai hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT).

Tuy nhiên, những điểm nghẽn về tư duy chạy theo thành tích hay sự chậm trễ trong việc xử lý dứt điểm các vi phạm tại một số địa phương vẫn là những rào cản lớn. Thủ tướng đã thẳng thắn chỉ rõ, báo cáo gửi quốc tế phải trung thực, khách quan và không hình thức.

Điều này thể hiện một tư duy mới là không chống IUU để đối phó với EC, chúng ta chống IUU để làm sạch chính mình, để ngư dân có thể tự hào vươn khơi trên những con tàu hợp pháp và sản phẩm từ biển Việt Nam được đón nhận tại những thị trường khó tính nhất bằng niềm tin tuyệt đối.

Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ lực lượng biên phòng canh giữ vùng biển giáp ranh, công an điều tra các sai phạm kinh tế, đến các hiệp hội ngành hàng cương quyết nói không với thủy sản bất hợp pháp đã tạo thành một gọng kìm chặt chẽ. Mỗi mắt xích trong chuỗi giá trị này đều mang trên mình sứ mệnh bảo vệ nguồn lợi quốc gia.

Khi một lô hàng bị gian lận hay một con tàu vượt ranh giới, đó không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật cá nhân mà là sự xâm hại đến nỗ lực chung của hàng triệu ngư dân đang ngày đêm bám biển tử tế. Sự quyết liệt hiện nay chính là để bảo vệ những giá trị tử tế đó, đảm bảo rằng sự công bằng phải được thực thi trên mọi hải trình.

Chuyển mình bền vững vì sinh kế thế hệ mai sau

Phía sau mục tiêu gỡ thẻ vàng là một tầm nhìn xa hơn về mục tiêu kép: phát triển ngành thủy sản bền vững và có trách nhiệm. Thủ tướng đã đưa ra một định hướng mang tính chiến lược là chuyển mạnh từ đánh bắt sang nuôi trồng. Đây là lời giải căn cơ nhất cho bài toán bảo tồn nguồn lợi hải sản đang ngày càng cạn kiệt.

Biển không phải là kho tài nguyên vô tận để chúng ta khai thác bằng mọi giá. Một nền kinh tế biển bền vững phải là nền kinh tế biết nuôi dưỡng và tái tạo. Việc yêu cầu các địa phương ban hành kế hoạch chuyển đổi nghề, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân không chỉ là một nhiệm vụ hành chính mà là sự chuẩn bị cho một tương lai nơi ngư dân không còn phải đối mặt với rủi ro trên những vùng biển xa lạ mà có thể làm giàu ngay trên mặt nước quê hương bằng công nghệ nuôi trồng hiện đại.

Kể từ ngày 1/1/2026, việc bắt buộc khai báo qua hệ thống điện tử eCDT sẽ đánh dấu một cột mốc số hóa toàn diện của ngành thủy sản. Đây là bước đi quan trọng để minh bạch hóa toàn bộ hành trình của một con cá từ đại dương đến bàn ăn. Sự minh bạch này chính là tấm hộ chiếu quyền lực nhất để thủy sản Việt Nam tự tin bước ra thế giới.

Khi trách nhiệm của người đứng đầu các tỉnh thành được đặt lên bàn cân, khi mỗi chủ tàu và thuyền trưởng ý thức được việc tuân thủ quy định là bảo vệ chính túi tiền và tương lai của mình, chúng ta sẽ tạo ra một sức mạnh cộng hưởng to lớn. Cuộc chiến chống IUU vì thế đã vượt xa khỏi khuôn khổ của những quy định kỹ thuật để trở thành một cuộc vận động nâng cao ý thức hệ, một sự chuyển dịch về văn hóa khai thác biển.

Nhìn rộng ra, những nỗ lực quyết liệt này đang đặt nền móng cho một ngành thủy sản có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế và có đạo đức với thiên nhiên. Việt Nam đang khẳng định với thế giới rằng chúng ta không chỉ là một quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu về số lượng, mà còn là một quốc gia tiên phong trong việc bảo vệ hệ sinh thái biển.

Khi thẻ vàng được gỡ bỏ, đó sẽ không chỉ là một thắng lợi về mặt ngoại giao thương mại, mà là sự công nhận cho một hành trình lột xác đầy gian nan nhưng vô cùng vinh quang. Đó là hành trình của một dân tộc biển biết trọng luật pháp, biết quý trọng tài nguyên và biết xây dựng sự thịnh vượng trên nền tảng của sự bền vững lâu dài, để biển bạc mãi xanh cho những thế hệ con cháu mai sau.