Khai mở tiềm năng nền kinh tế tầm thấp

Đại dương xanh trên không trung

Khi các dư địa tăng trưởng truyền thống trên mặt đất đang dần bão hòa và trở nên chật chội, một không gian kinh tế mới đang được các cường quốc toàn cầu ví như đại dương xanh trị giá hàng nghìn tỷ USD nền kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy - LAE).

Không gian trải rộng từ mặt đất lên đến độ cao 1.000 mét đang chứng kiến một sự dịch chuyển ngoạn mục về tư duy khai thác tài nguyên, từ không gian hai chiều sang không gian ba chiều trên không trung. Theo dự báo từ các tổ chức uy tín, quy mô của nền kinh tế tầm thấp dự kiến sẽ bùng nổ, chạm ngưỡng 9.000 tỷ USD vào năm 2050.

Đối với Việt Nam, việc khai mở nền kinh tế tầm thấp mang ý nghĩa chiến lược vượt ra ngoài xu hướng công nghệ. Đây là chìa khóa quan trọng để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.

Tầm thấp không còn là khoảng không vô hình mà đã trở thành một nguồn tài nguyên quốc gia quý giá, nơi các hoạt động logistics, vận tải hành khách, nông nghiệp công nghệ cao và cứu hộ cứu nạn được vận hành bởi các thiết bị bay không người lái (UAV) và taxi bay (eVTOL).

Tiềm năng ứng dụng của LAE tại Việt Nam là vô cùng lớn và đa dạng. Trong nông nghiệp, Đồng bằng sông Cửu Long đã trở thành cái nôi ứng dụng UAV nông nghiệp, thu hút sự chú ý của nhiều hãng công nghệ thế giới. Đặc biệt trong lĩnh vực logistics, với ngành thương mại điện tử Việt Nam dự kiến đạt 63 tỷ USD vào năm 2030, UAV trở thành phương án giao hàng chặng cuối cực kỳ hiệu quả, giúp vượt qua rào cản địa hình hiểm trở và tối ưu hóa tốc độ.

 Bên cạnh đó, các ứng dụng trọng điểm khác bao gồm giám sát hạ tầng và năng lượng, cứu hộ cứu nạn đặc biệt trong bối cảnh bão lũ thường xuyên, du lịch, điện ảnh và an ninh quốc phòng, tất cả đều đang chờ được khai thác. Việc tận dụng tốt cơ hội này sẽ giúp Việt Nam chính thức ghi tên mình vào bản đồ công nghệ cao toàn cầu.

Gỡ nút thắt pháp lý và kiến tạo hạ tầng

Mặc dù, tiềm năng của nền kinh tế tầm thấp là vô hạn, thị trường Việt Nam vẫn đang đối diện với những rào cản lớn về khung pháp lý và hạ tầng, gây ảnh hưởng đến sự tự tin của nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp.

Rào cản lớn nhất nằm ở sự thiếu rõ ràng trong quy định và hành lang pháp lý cho không phận tầm thấp. Sự thiếu vắng một khuôn khổ luật pháp cụ thể khiến các doanh nghiệp, dù sẵn sàng về công nghệ và vốn, vẫn không dám mạnh dạn triển khai các dự án quy mô lớn.

Để gỡ nút thắt này, việc sớm hoàn thiện khung pháp lý cho không phận tầm thấp là tối cần thiết. Các chuyên gia đề xuất cần áp dụng cơ chế sandbox (hộp cát thử nghiệm), cho phép các công nghệ mới được thử nghiệm trong một môi trường được kiểm soát. Cơ chế này giúp cơ quan quản lý thu thập dữ liệu thực tế để xây dựng luật, thay vì duy trì lệnh cấm đoán vì lo ngại rủi ro, từ đó mở đường cho sự phát triển của công nghệ.

Cùng với thách thức pháp lý là sự thiếu sót về hạ tầng. Hiện tại, Việt Nam chưa có một không gian bay thử nghiệm chính thức và an toàn. Doanh nghiệp không thể kiểm chứng, nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ mới nếu không có một khu vực hợp pháp để thử nghiệm bay. Việc xây dựng một không gian bay thử nghiệm được quy hoạch sẽ là bệ phóng quan trọng cho đổi mới sáng tạo trong ngành hàng không mới mẻ này.

Để khắc phục những thách thức trên, các tập đoàn công nghệ lớn đã đề xuất mô hình hợp tác kiềng ba chân chặt chẽ giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Viện trường. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò là người mở đường, thông qua việc khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch luồng tuyến bay và thiết lập các tiêu chuẩn an toàn.

Doanh nghiệp là động cơ thúc đẩy, chịu trách nhiệm đầu tư công nghệ lõi, hạ tầng kỹ thuật và thương mại hóa sản phẩm. Trong khi đó, Viện trường đóng vai trò bệ đỡ tri thức, tập trung nghiên cứu cơ bản và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao chuyên biệt.

Việc khai mở thành công nền kinh tế tầm thấp sẽ không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn giúp Việt Nam vươn tầm trong lĩnh vực công nghệ cao. Nếu tận dụng tốt thời điểm này, bầu trời tầm thấp sẽ trở thành động lực tăng trưởng GDP mạnh mẽ và định hình một chương mới cho nền kinh tế Việt Nam.