Hợp tác công - tư định hình tương lai kinh tế tuần hoàn nhựa

Từ khung pháp lý EPR đến hệ sinh thái tuần hoàn đồng bộ

Việc triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý vững chắc tại Việt Nam. Đây được xem là bệ phóng mang tính bước ngoặt, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình chuyển đổi toàn diện từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống (khai thác - sản xuất - thải bỏ) sang mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi mà chất thải không còn là gánh nặng mà chính thức được xem là nguồn tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh việc liên tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, Nhà nước luôn đóng vai trò kiến tạo, tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng và công bằng. Hành lang pháp lý này nhằm thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo, đồng thời huy động tối đa sự tham gia đóng góp của các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học lẫn toàn cộng đồng trong việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các giải pháp tuần hoàn vào thực tiễn cuộc sống.

Trong cấu trúc phát triển mới, mô hình hợp tác công - tư (PPP) đã trở thành động lực then chốt, giúp công tác quản lý và xử lý rác thải nhựa chuyển dịch mạnh mẽ từ các hoạt động đơn lẻ, mang tính phong trào của từng tổ chức sang việc hình thành một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn đồng bộ, có tính liên kết chặt chẽ và bền vững hơn.

Xuất phát từ những đòi hỏi bức thiết của thực tiễn, Cục Môi trường - Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bắt tay cùng Unilever Việt Nam triển khai Chương trình “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa năm 2026”. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là chủ động tìm kiếm, kết nối và hỗ trợ các sáng kiến có giá trị thương mại hóa cao, góp phần giải quyết trực diện thách thức ô nhiễm nhựa toàn cầu và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn phát triển thực chất tại thị trường nội địa.

Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường nhấn mạnh, điểm khác biệt căn bản của Chương trình không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm các ý tưởng sáng tạo trên giấy, mà quan trọng hơn là tạo ra một diễn đàn kết nối đa phương giữa ba nhà: Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp. Thông qua bệ đỡ này, các giải pháp công nghệ tiềm năng sẽ nhận được sự hỗ trợ kịp thời để tiếp tục hoàn thiện, tiến hành thử nghiệm nghiêm ngặt, ứng dụng rộng rãi và nhân rộng trong thực tiễn sản xuất.

Đây cũng là cơ hội lớn để kết nối các đề tài nghiên cứu khoa học hàn lâm với nhu cầu quản trị thực tế của cơ quan nhà nước lẫn nhu cầu kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó thúc đẩy mạnh mẽ sự hình thành của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện trong lĩnh vực môi trường.

Chu kỳ mới 2026 - 2030: Chuyển đổi số liệu thành giá trị thực chất

Hành trình dịch chuyển xanh và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam thực tế đã được kích hoạt bền bỉ từ năm 2020. Thời điểm đó, Unilever cùng các đối tác chiến lược thuộc Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PPC) đã tiên phong ký kết thỏa thuận hợp tác dài hạn với cơ quan quản lý môi trường.

Chương trình đầu tiên này đã đặt những viên gạch nền móng vững chắc cho các hoạt động giảm thiểu rác thải nhựa trực tiếp tại nguồn, thúc đẩy các chiến dịch thu gom, phân loại, tái chế quy mô lớn và hỗ trợ hiệu quả cho việc thực thi chính sách EPR trong đời sống kinh tế. Mục tiêu tối thượng của liên minh là đưa các vật liệu nhựa đã qua sử dụng quay trở lại vòng tuần hoàn kinh tế, trở thành nguyên liệu đầu vào cho các chu kỳ sản xuất tiếp theo thay vì bị thải bỏ một cách lãng phí ra môi trường tự nhiên.

Nhìn lại chặng đường 5 năm vận hành vừa qua, mô hình hợp tác công - tư này đã chứng minh được tính hiệu quả vượt trội bằng những số liệu định lượng vô cùng ấn tượng. Mô hình đã góp phần thu gom và tái chế thành công hơn 60.000 tons rác thải nhựa các loại, biến nguồn chất thải này thành các sản phẩm hữu ích, phục vụ nhu cầu dân sinh. Song song đó, nhiều sáng kiến đột phá về phân loại tại nguồn, công nghệ tái chế hiện đại và các giải pháp hỗ trợ thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất cũng được ứng dụng rộng rãi vào thực tế sản xuất kinh doanh.

Xét riêng tại doanh nghiệp tiên phong, đến nay khoảng 70% tổng số bao bì của Unilever Việt Nam đã đạt năng lực có khả năng tái chế hoàn toàn, trong đó tỷ lệ hạt nhựa tái chế (PCR) được đưa vào sử dụng trong bao bì sản phẩm đã đạt mức trung bình lên đến 50%. Đây là những minh chứng rõ nét nhất cho thấy sự thay đổi mang tính hệ thống trong quản lý rác thải nhựa luôn đòi hỏi một sức mạnh tổng lực từ cả hai phía công và tư.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam khẳng định, hành trình chuyển đổi xanh cần phải được bắt đầu từ việc thay đổi căn bản trong nhận thức của toàn xã hội, đó là phải coi nhựa đã qua sử dụng là một nguồn tài nguyên quý giá thay vì nhìn nhận tiêu cực như một loại rác thải bỏ đi. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa vai trò định hướng chính sách của cơ quan quản lý nhà nước và nguồn lực tài chính dồi dào, đi kèm sự linh hoạt trong vận hành của khối kinh tế tư nhân đã tạo nên một công thức thành công trong thực tiễn.

Chính những thành quả thực chất từ nền tảng PPC trong giai đoạn vừa qua đã tiếp thêm niềm tin và động lực để Cục Môi trường cùng Unilever Việt Nam quyết định thắt chặt mối quan hệ hợp tác sâu rộng hơn. Hai bên đã chính thức công bố Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược cho chu kỳ mới, kéo dài từ năm 2026 đến năm 2030, nhằm cùng nhau chung tay giải quyết những bài toán quản trị vĩ mô có quy mô lớn hơn, đóng góp thực chất vào mục tiêu cam kết giảm phát thải và chuyển đổi xanh quốc gia.

Sự thắt chặt hợp tác trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung tối đa vào việc tăng cường sợi dây kết nối đồng bộ giữa bốn yếu tố then chốt: cơ chế chính sách, giải pháp công nghệ, năng lực doanh nghiệp và các nguồn vốn xanh từ cộng đồng đổi mới sáng tạo.

Mục tiêu ưu tiên hàng đầu của hai bên trong 5 năm tới là đồng hành, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn kỹ thuật trong khâu phân loại tại nguồn, tối ưu hóa quy trình thu gom, ứng dụng công nghệ tái chế chất lượng cao nhằm đưa vật liệu tái sinh quay trở lại chuỗi sản xuất công nghiệp một cách thông suốt và hiệu quả nhất.