Doanh nghiệp tham gia hệ sinh thái giảm rác thải nhựa

Đây là một trong những lời kêu gọi được Trưởng đại diện thường trú Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNDP) đưa ra tại chương trình đổi mới sáng tạo về nhựa. Chương trình đã thu hút sự tham gia mạnh mẽ của các tổ chức, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Lời kêu gọi được đưa ra trong bối cảnh Chính phủ Việt Nam đã tham gia, tích cực đề xuất các cơ chế hợp tác toàn cầu và khu vực về giảm rác thải nhựa. Ông Lê Công Thành - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu rõ: đổi mới sáng tạo chính là đòn bẩy quan trọng để chuyển hóa cam kết thành hành động.

Theo thống kê từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa bị thải ra môi trường, trong đó từ 0,28 đến 0,73 triệu tấn rác thải nhựa trôi ra biển. Tuy nhiên, chỉ có 27% lượng rác này được tái chế và tận dụng bởi các cơ sở, doanh nghiệp. Điều đáng chú ý là việc xử lý và tái chế rác thải nhựa còn nhiều hạn chế, đến 90% rác thải nhựa được xử lý theo phương pháp chôn, lấp hay đốt, trong khi chỉ có 10% còn lại là được tái chế.

Thay vì theo đuổi mô hình truyền thống “sản xuất - sử dụng - thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn nhựa hướng đến việc xây dựng một vòng tròn khép kín. Trong đó, rác thải nhựa sau khi sử dụng được thu gom, phân loại và tái chế thành các sản phẩm mới, giúp giảm thiểu lượng rác thải và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên.

Để thực hiện hiệu quả mô hình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong chuỗi giá trị: từ nhà sản xuất, nhà bán lẻ, đơn vị thu gom, đơn vị tái chế, người tiêu dùng đến các cơ quan chính phủ. Mỗi bên đóng vai trò quan trọng, từ thiết kế sản phẩm dễ tái chế, tổ chức thu gom hiệu quả, đến việc ban hành chính sách hỗ trợ.

Kinh tế tuần hoàn nhựa không chỉ là giải pháp để giảm thiểu rác thải mà còn mang lại giá trị bền vững, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế xanh và bảo vệ môi trường sống. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc chuyển đổi từ nền kinh tế truyền thống sang nền kinh tế xanh, bền vững.

Thời gian qua, Việt Nam đã ban hành và triển khai nhiều cơ chế, chính sách mạnh mẽ vừa thúc đẩy tái chế thông qua trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) vừa khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực xử lý và tái chế chất thải theo Luật Đầu tư và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, xanh hóa công nghệ. Tuy nhiên, nhiều tồn tại vẫn đang hiện diện trong quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa.

Trong bối cảnh đó, UNDP tại Việt Nam đã kêu gọi cùng hành động với một số trọng tâm chính. Thứ nhất, tiếp tục tìm kiếm các giải pháp tuần hoàn táo bạo, hỗ trợ các nhà sáng tạo kiểm nghiệm, hoàn thiện và nhân rộng giải pháp để tạo tác động thực tế.

Thứ hai, huy động thêm đầu tư cho đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nhựa. Theo UNDP, năm 2024, lĩnh vực đổi mới sáng tạo tại Việt Nam thu hút gần 2,3 tỷ USD từ các thương vụ đầu tư. Với 240.000 USD tài trợ hạt giống, có thể khuyến khích thêm các khoản đầu tư mới, phù hợp với định hướng của Nghị định 57 về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Thứ ba, cần đa dạng hóa hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều này có nghĩa là vượt ra khỏi lĩnh vực vật liệu và công nghệ - để đầu tư vào các công cụ tài chính mới, kết nối nguồn lực công tư phát triển. Bằng cách huy động các startup, doanh nghiệp lớn, trường đại học và doanh nghiệp vừa và nhỏ, chúng ta có thể tăng tốc khởi nghiệp và mở rộng các giải pháp.

Các nghiên cứu, sáng kiến, giải pháp hướng đến đổi mới vật liệu, đổi mới thiết kế, đổi mới mô hình kinh doanh, đổi mới công nghệ, đổi mới hệ thống quản trị, đổi mới công cụ tài chính... Không chỉ giải quyết vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa đang ngày càng trở nên cấp bách, các giải pháp, sáng kiến còn có thể biến thách thức về chất thải nhựa thành cơ hội, động lực cho Việt Nam triển khai thực hiện nền kinh tế tuần hoàn, nền kinh tế tri thức với việc ứng dụng công nghệ cao để giảm phát thải nhựa.

Việc hợp tác, chung tay của toàn xã hội là yếu tố then chốt để mô hình này phát huy hiệu quả tối đa, mang lại lợi ích cho cộng đồng và thế hệ tương lai. Chỉ khi mỗi cá nhân, tổ chức đều nhận thức và hành động một cách có trách nhiệm, chúng ta mới có thể xây dựng một tương lai xanh, sạch và bền vững cho hành tinh của mình.